‘De klimaatplannen van het kabinet lijken gebalanceerd; enerzijds extra verplichtingen, anderzijds extra ondersteuning. Om de klimaatdoelen voor 2030 te halen is het tegelijkertijd het allerbelangrijkste om volledig de focus te leggen op de uitvoering van alle randvoorwaarden die nodig zijn: vergunningen en energie-infrastructuur. Wel hangt veel ondernemers een grote verhoging van de energiebelasting op gas boven het hoofd, terwijl zij veelal buiten hun schuld nog niet van het gas af kunnen.’ Dat zeggen VNO-NCW en MKB-Nederland in een eerste reactie op de klimaatplannen van minister Jetten.

De ondernemersorganisaties gaan de plannen nu eerst nader bestuderen en in detail bespreken met hun leden. Dan maken ze de balans op. Op onderdelen lijkt het Klimaatpakket gebalanceerd. Zo komen er bijvoorbeeld extra middelen voor de SDE++, waterstof, verduurzaming van het mkb, het zogeheten 6e cluster en de glastuinbouw en voor het aanjagen van de markt van tweedehands elektrische auto’s. Ook het extra bijmengen van biobrandstoffen is een effectieve maatregel, evenals de uitbouw van de maatwerkafspraken met de grote basisindustrie. Zorgen zijn er over o.a. een nieuwe CO2-norm voor woon-werkverkeer en de voorgenomen verhoging van de energiebelasting op gas, die in potentie veel (maak)bedrijven verspreid over het land, stevig raakt.

Draagvlak

Ingrid Thijssen, voorzitter VNO-NCW: ‘Vrijwel alle bedrijven hebben verduurzamingsplannen en velen staan op het punt om de investeringsbeslissingen daarvoor te nemen. Zij willen dan overstappen op waterstof of elektriciteit of hun CO2-uitstoot gaan afvangen. Maar het kost vele jaren om een vergunning te krijgen of op het elektriciteitsnet terecht te kunnen. Infrastructuur voor waterstof of de opslag van CO2 duurt ook nog vele jaren. Het voor elkaar krijgen daarvan is in praktijk een gigantische en zwaar onderschatte uitvoeringsoperatie, die ook nog eens versneld moet worden. De volle aandacht van de overheid moet daar dan ook naar toe. Hogere lasten via de energiebelasting op gas terwijl ondernemers nog niet van het gas af kunnen, hebben slechts tot gevolg dat zij die kosten door moeten zetten in de prijzen voor consumenten of hun productie en daarmee de CO2-uitstoot verplaatsen naar het buitenland. Het ondermijnt ook het draagvlak onder ondernemers die graag willen vergroenen, maar dat in praktijk helemaal niet kunnen.’

Lastenverzwaring

Jacco Vonhof, voorzitter MKB-Nederland: ‘Het kabinet denkt met de voorgenomen belastingverhoging op gas extra klimaatwinst te behalen. Een prijsprikkel als deze werkt echter uitsluitend als ondernemers een alternatief hebben en dat hebben velen niet. Dan is dit dus niets meer dan een gewone lastenverzwaring, die het kabinet ook al als structurele opbrengst inboekt. Het jaagt onze ondernemers zonder enige rechtvaardigheid verder op kosten, terwijl het de klimaatdoelen geen stap dichterbij brengt. We gaan het kabinet goed duidelijk maken dat we het beoogde effect van deze maatregel echt niet gaan halen. Je kunt wel beleid op beleid blijven stapelen, maar als dat in de uitvoering vastloopt, schieten we er niks mee op.’

Bespreken met leden

Komende tijd bespreken de ondernemersorganisaties de vele klimaatplannen van minister Jetten in detail met hun leden en daarna met het kabinet. Ook halen ze voorbeelden van problemen uit de uitvoeringspraktijk op die te ondervangen zijn met creatief beleid en door publiek-private samenwerking.

Alfen, specialist op het gebied van energieoplossingen en actieve bijdrager aan Europa’s energietransitie in de strijd tegen klimaatverandering, en Centrica Business Solutions, marktleider op het gebied van gedecentraliseerde end-to-end energieoplossingen, werken samen om het eerste ontwikkelproject voor batterijopslag van Centrica op het Europese vasteland te bouwen, nu het bedrijf voor het eerst zijn portfolio van energie-assets uitbreidt naar gebieden buiten het Verenigd Koninkrijk. 

“We zijn erg enthousiast over de samenwerking met Centrica Business Solutions, waarbij we hun eerste project voor batterijopslag buiten het Verenigd Koninkrijk mogen gaan realiseren met behulp van ons TheBattery Elements systeem”, aldus Michelle Lesh, Chief Commercial Officer bij Alfen. “De technologie op het gebied van batterijopslag is gedurende de afgelopen 10 jaar sterk ontwikkeld en we zijn trots op dat we Centrica in haar ambities voor het vasteland van Europa mogen ondersteunen – zeker als het om België gaat, waar de markt razendsnel groeit, omdat het land prioriteit geeft aan groene energie om op lange termijn energie te kunnen blijven leveren.”

De 24MW/~54MWh-installatie in Oostende is cruciaal voor het verhogen van de algehele flexibiliteit op het gebied van energie in België. Het is tevens het eerste ontwikkelproject voor batterijopslag van Centrica Business Solutions in dat land. De batterij, die wordt geplaatst bij Ostend Basic Chemicals, heeft de capaciteit om energie op te slaan en 48.000 huishoudens gedurende twee uur van stroom te voorzien. Zo kan het net de pieken en dalen van de hernieuwbare energieproductie kan balanceren.

Dit project draagt bij aan de Belgische capaciteitsmarkt om de stroomvoorziening van het land op lange termijn veilig te stellen, aangezien Belgische momenteel vol inzet op groene energie en ernaar streeft om vijf van zijn zeven kernreactoren voor 2025 te sluiten. Flexibele energieopslag is een van de meest veelbelovende oplossingen om de energievoorziening op lange termijn te waarborgen. Grootschalige batterij-energieopslagsystemen maken het mogelijk om hernieuwbare energie op te slaan bij overvloed en vrij te geven wanneer de markt hierom vraagt.

“Wij hebben ons het ambitieuze doel gesteld om vanaf 2026 900MW aan flexibele energie te kunnen leveren. En om deze belofte waar te maken worden we actiever in het ontwikkelen en verwerven van flexibele middelen in binnen- en buitenland”, aldus Bill Rees, directeur van Centrica Energy Assets.

“Naarmate het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in ons energiepakket toeneemt, wordt flexibiliteit nog belangrijker. We moeten er immers voor zorgen dat we deze energie effectief benutten, zodat de lampen kunnen blijven branden, op een veilige en betaalbare manier. België wordt strategisch steeds belangrijker voor ons. We zijn enthousiast om met bedrijven als Alfen samen te werken om opslagfaciliteiten te ontwikkelen waarmee we het land kunnen helpen om de energietransitie op een schone en duurzame manier te begeleiden. We hopen dat Oostende de eerste van vele strategische hernieuwbare energie-projecten is.”

De werkzaamheden voor dit project beginnen in 2023. Begin 2024 zal het systeem volledig operationeel zijn. Alfen richt zich op ontwerp, stroomvoorziening, civiele werken, installatie, tests en onderhoud op de lange termijn. Als het systeem eenmaal operationeel is, zal Centrica Energy Trading een multimarket-optimalisatiestrategie toepassen waarbij energie wordt opgeslagen en vervolgens kan worden verkocht en geleverd aan het elektriciteitsnet, wanneer vraag en aanbod niet in balans zijn.

Boerenclub ZLTO en evenementenorganisator Stichting Vierdaagsefeesten bezegelen een nieuwe samenwerking tot en met 2027. De samenwerkingspartners delen duurzame ambities op het vlak van CO2-reductie, zichtbare biodiversiteit en lokaal voedsel. Ze stropen samen meteen de mouwen op. Vijf koolstofboeren rondom Nijmegen gaan jaarlijks voor Vierdaagsefeesten 80 ton CO₂ vastleggen in boerenland. Dat staat gelijk aan de restuitstoot gerelateerd aan materiaal- en energiegebruik van 1,5 miljoen feestbezoeken van de Nijmeegse Vierdaagsefeesten, die al flinke maatregelen nemen om hun CO2-uitstoot te verminderen. De koolstofboeren delen een ambitie van 400 ton CO2. Er is dus ruimte voor bedrijven, coöperaties en verenigingen in de regio Nijmegen om  mee te doen.

De Stichting Vierdaagsefeesten en de Nijmeegse boeren delen dezelfde liefde en passie voor het grootste evenement van Nederland. Met zo’n 400.000 bezoekers en 1,5 miljoen bezoeken biedt dit een groot podium. Algemeen directeur Kathleen Goense (ZLTO): “Dit is een mooie vorm om waardering voor het werk van onze boeren en tuinders te oogsten. De samenwerking stoelt op positieve promotie, waardering en erkenning van de boeren en tuinders rondom Nijmegen. Zo krijgt het verhaal een groot podium middenin de binnenstad tijdens het grootste evenement van Nederland. Hopelijk volgen snel meer festivals.”

CO₂-compensatie

In de nieuwe samenwerking prikken beide partners lokaal voedsel, gesponsorde bloemenstroken en CO₂-compensatie aan de vork. Zo laat Vierdaagsefeesten dit jaar al zien in hun app waar je tijdens Vierdaagsefeesten terecht kunt voor lokale en duurzame voedselkeuzes. ZLTO werkt aan gesponsorde bloemenstroken langs wandelroutes rondom Nijmegen en extra CO₂-vastlegging op boerenland.

Bodemmaatregelen

Koolstofboeren binden CO₂ in de bodem door slimme maatregelen die gebruik maken van de kracht van de natuur. Dat heet Carbon Farming. Planten en gewassen zetten CO2 uit de lucht om in biomassa. Diverse maatregelen zorgen ervoor dat de koolstof, die zo wordt gebonden, ook daadwerkelijk wordt vastgehouden in de bodem. Maatregelen zoals niet-kerende grondbewerking, groenbemesters, meer rustgewassen en compost laten de natuur haar werk doen en vergroten het bodemleven waardoor er meer koolstof  bindt in de bodem. Ook akkerranden met diepwortelende plantensoorten binden koolstof uit de atmosfeer in de bodem. Naast CO₂-binding zijn er nog extra voordelen: de biodiversiteit neemt toe en de landbouw kan beter tegen klimaatextremen.

Klimaatambities

Dit is een unieke samenwerking van evenement en boeren om een wereldwijd klimaatprobleem samen lokaal direct bij elkaar om de hoek op te pakken. Daarmee zet de Stichting Vierdaagsefeesten een trend in Nederland. Directeur-Bestuurder Joris Bouwmeister: “Wij willen als duurzaam evenement zo min mogelijk CO2 uitstoten, daartoe zetten we jaarlijks stappen. Zo hebben we vorig jaar een bekersysteem gelanceerd waarbij we drinkbekers volledig kunnen recyclen en gebruiken we jaarlijks meer vaste groene stroompunten in plaats van aggregaten. We doen ontzettend onze best om zo min mogelijk uit te stoten, maar wat we niet kunnen reduceren willen we compenseren. En dat doen we graag met boeren uit Nijmegen die hiervoor ook hun nek uitsteken.”

De koolstofboeren van Nijmegen kunnen nog veel meer CO₂ binden in boerenland. Bedrijven, verenigingen en instellingen in de regio Nijmegen met eenzelfde klimaatambitie kunnen ook een koolstofboer in de buurt omarmen.

Foto (van links naar rechts): Edwin Sengers (koolstofboer), Herbert Verploegen (koolstofboer), Kathleen Goense (directeur ZLTO), Joris Bouwmeister (directeur-bestuurder Stichting Vierdaagsefeesten), Martien Nillesen (koolstofboer), Evert Daamen (koolstofboer). 

Kunnen we straks van onze huizen en bedrijfspanden één groot zonnepaneel maken? Het komt dichterbij dankzij een bijzondere samenwerking tussen TNO, INBO Architecten, Van der Leegte Werkt, Flexipol Composites en High Tech Campus Eindhoven. Deze week is in de gevel van gebouw HTC 5 op High Tech Campus Eindhoven een creatief zonnepanelensysteem geïnstalleerd. Deze hightech ‘klimop’ is rond de hoek van het gebouw aangebracht en bestaat uit zwarte en donkergroene 3D-composiet elementen bekleed met ‘dunnefilm’ zonnecellen.

Klimop van gevelpanelen

Het systeem is opgebouwd uit 50 driehoekige gevelpanelen die samen een klimop vormen. Dit ontwerp is gebaseerd op de zelf-hechtende plant die tegen muren of schuttingen groeit. Het uitgangspunt voor het ontwerp was om de complexiteit te laten zien van een 3D geknikte en gebogen vorm. Het totale systeem heeft een vermogen van 6,5 kilowattpiek.

Wim Soppe: “Dit project laat zien hoe we verschillende bestaande gebouwen in ons landschap kunnen bekleden met visueel aantrekkelijke zonnepanelen, en zo meer zonne-energie kunnen opwekken.”

Samenwerking

Het project is uitgevoerd door een consortium van verschillende partijen. TNO is projectleider en heeft samen met Van Der Leegte Werkt de zonnepanelen gefabriceerd. INBO Architecten heeft voor het ontwerp gezorgd en de composiet elementen zijn geleverd door Flexipol Composites. HTC Site Management faciliteert het gebouw en de vergunningen. Het ontwerp en de bouw van het systeem hebben een jaar geduurd. Nu wordt het nog een jaar uitgebreid gemonitord om de opbrengst onder verschillende omstandigheden te meten.

Meer oppervlakken voor energieopwekking

Er zijn veel stappen gemaakt om zonnecellen snel, flexibel en betaalbaar in oppervlakken en objecten te verwerken. Gevelmodules met zelfgekozen ontwerp vormen een aantrekkelijk alternatief voor de traditionele panelen op daken. Er is in Nederland in totaal zo’n 2.200 vierkante kilometer aan geveloppervlak, waarvan 660 vierkante kilometer geschikt is voor het opwekken van zonne-energie

Bij elkaar kan hier een vermogen van 58 gigawattpiek op geïnstalleerd worden. Om dat in perspectief te zetten, in 2022 was het vermogen van alle zonne-energie-installaties in Nederland 18,8 gigawattpiek. Er is meer ruimte op gevels dan op daken en ze hebben een betere spreiding van de opbrengst over de dag. Dit zorgt ook voor minder netcongestie.

Veel variatie mogelijk

Verder is er een variatie aan maten, vormen, kleuren en transparantie van zonnepanelen mogelijk. Zonnesystemen kunnen zo aangepast worden aan elke gevelsituatie. Dit biedt organisaties zoals HTC de mogelijkheid zich te presenteren met een esthetisch uitgevoerde gevel, een kunstwerk of beeldmerk. Dit is fraaier om naar te kijken en het idee is dat het minder weerstand oproept dan de aanblik van standaard zonnepanelen. Wel kan deze variatie de opbrengst per paneel verminderen. Maar daar tegenover staat dat ineens veel meer oppervlakken in de gebouwde omgeving zonne-energie kunnen opwekken. Zo kan de totale hoeveelheid opgewekte energie sterk toenemen.

Dit project is financieel mogelijk gemaakt door subsidie van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

Op 30 en 31 mei 2023 vindt in het Koninklijk Instituut voor de Tropen, het KIT, de Resource Wende Conferentie plaats. Op deze bijeenkomst wordt een systemisch scenario om de grondstoffencrisis aan te pakken gepresenteerd en besproken. Een scenario dat complementair is aan het bestaande Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030 en de European Critical Raw Materials Act. Wat is de Europese en Nederlandse strategie als de gewenste grondstoffenvoorziening niet kan worden gerealiseerd? Veel mensen realiseren zich niet dat het einde van de voorraden nabij is. Veel materialen die we nodig hebben voor voor een duurzame transitie zijn er spoedig niet meer. 

Lees hier de blog van initiatiefnemer Wouter van Dieren over dit event: “Het is 2023 en de Grenzen aan de Groei zijn bereikt.”

Dinsdag 30 mei: De ongemakkelijke waarheid

Op deze dag laten prominente sprekers de ernst van het grondstoffenprobleem zien, evenals de impact op de energietransitie, onze samenleving en de wereldwijde geopolitieke verhoudingen. In de middag kun je actief deelnemen aan twee workshoprondes waarin we dieper ingaan op de uitdagingen die de vraag naar grondstoffen op economie, samenleving en duurzaamheidstransities met zich meebrengt. De dag wordt afgesloten met een levendige discussie met leiders uit de industrie over de impact van de grondstoffencrisis op hun toeleveringsketens, het vestingingsklimaat en de kansen om het grondstoffenverbruik, de kosten en de footprint te verlagen.

Sprekers, panelleden en workshopbegeleiders zijn onder andere Harald Sverdrup (professor Inland Norway University of Applied Sciences) Simon Michaux (deskundige mijnbouwindustrie, industriële recycling industrie en Critical Raw Materials (CRM), Finland), Nienke Homan (VNCI), Marco Waas (Nobian), Herman Mulder (True Price, Impact Economy Foundation, SDG Netherlands), Werner Schouten (Impact Economy Foundation), Tjeerd Jongsma (ISPT), Herman van der Meyden (Shell Energy Transitions), Hans van der Weijde (Tata Steel). Dagvoorzitter is Harm Edens.

Woensdag 31 mei: Alternatieve systemische oplossingen

Op deze dag hebben we het over de mogelijkheden die de vraag naar grondstoffen doen afnemen en tegelijkertijd duurzaamheidstransities versterken. In de ochtend gaan we in op overheidsinitiatieven, zoals de European Critical Raw Materials Act. en de Nationale Grondstoffenstrategie en het Nationaal Programma Circulaire Economie. Maar ook op het publiek-private voorstel van de Club van Rome. In de middag kun je deelnemen aan een workshop waarin oplossingen voor verschillende aandachtsgebieden worden besproken (Resource Management, Klimaat & Energie, Economie, Geopolitiek, Circulaire Economie, Biodiversiteit). De tweede dag wordt afgesloten met een discussie over de samenhang tussen de Resource Wende en de bestaande overheidsinitiatieven, gevolgd door een overhandiging van een Resource Wende-voorstel aan leiders uit de politiek en de industrie.

Sprekers, panelleden en workshopbegeleiders zijn o.a. Tom Berendsen (EU Parlementslid), Jan Peter Balkenende (Emeritus hoogleraar Governance, Institutions and Internationalisation aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, extern adviseur Ernst & Young), Matthéüs van de Pol (Programmaleider Uitvoeringsprogramma Circulaire Maakindustrie), Harald Sverdrup (professor Inland Norway University of Applied Sciences), Simon Michaux (deskundige mijnbouwindustrie, industriële recycling industrie en Critical Raw Materials (CRM), Finland), Sandrine Dixson Declève en Carlos Pereira (Club van Rome), Meindert Stolk (gedeputeerde Provincie Zuid-Holland) en de Jonge Klimaatbeweging. Dagvoorzitter is Harm Edens.

Meer informatie en het aanmelden

Foto: Kopermijn in Roemenië | foto: Christian Bortes via Wikipedia

Klimaat- en energieminister Jetten heeft vandaag namens het kabinet extra maatregelen aangekondigd om de klimaatdoelen in 2030 te halen. Met dit pakket maakt Nederland in een keer de benodigde inhaalslag, worden de lusten en lasten zo eerlijk mogelijk verdeeld en de groene economie van de toekomst versterkt. Van alle sectoren wordt een extra bijdrage gevraagd. De maatregelen zorgen voor een extra uitstootvermindering van circa 22 megaton, waarmee de doelstelling van 55%-60% minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990 naar verwachting gehaald wordt.

Klimaatverandering beperken tot 1.5 graad

De wereld staat voor de uitdaging om klimaatverandering tegen te gaan en de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 2°, en bij voorkeur 1.5° Celsius. Op Nederland rust als welvarend land dat veel uitstoot heeft veroorzaakt ook verantwoordelijkheid om de uitstoot voortvarend omlaag te brengen en zo een bijdrage te leveren aan het voorkomen van steeds ernstigere gevolgen van klimaatverandering. Nederland maakt de komende decennia een transitie door die van iedereen wat zal vragen. Tegelijkertijd is het kabinet ervan overtuigd dat Nederland deze uitdaging als creatief, innovatief en ondernemend land aankan. En dat het veel kan opleveren: de grote omwenteling zal Nederland mooier, schoner en innovatiever maken.

Minister Jetten: “Nederland heeft jarenlang achter de klimaatdoelen aan gehobbeld. Nu is het tijd om de grote sprong te maken. Tegelijkertijd moeten alle Nederlanders de transitie mee kunnen maken. Juist ook de mensen voor wie dat nu nog minder geldt. Klimaatbeleid moet werken voor iedereen. Daarom gaan we met subsidie stimuleren dat er meer zonnepanelen op huurwoningen komen te liggen en gaan we met voorrang aan de slag met de verduurzaming van de meest tochtige huizen in de meest kwetsbare wijken.”

Klimaatpakket: rechtvaardig, uitvoerbaar, ambitieus

In dit pakket ligt de nadruk op uitvoerbare maatregelen. Het kabinet vindt het daarnaast cruciaal dat het klimaatbeleid voor iedereen gaat werken, ongeacht woonplaats, leeftijd of inkomen. In het bijzonder óók voor mensen die vanwege geldzorgen, beperkte tijd of minder digitale vaardigheden nu nog minder goed mee kunnen komen. Het kabinet treft maatregelen om deze groep beter te ondersteunen en te ontzorgen. Tevens kiest het kabinet voor maatregelen die het toekomstig, duurzame verdienvermogen van Nederland versterken. Daar liggen namelijk kansen voor bedrijven om voorop te lopen: met duurzame producten, circulaire productieprocessen of met innovatieve, klimaatvriendelijke toepassingen – de verdienmodellen van de toekomst.

Doelstellingen per sector

De doelstelling is om in Nederland in 2030 ten minste 55% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. Daarbij wil het kabinet zekerheid inbouwen, zodat tegenvallers kunnen worden opgevangen. Het kabinet mikt daarom in de praktijk op een hogere opgave, wat neerkomt op circa 60%. Om het resterende gat te dichten komt het kabinet met een pakket van 22 megaton, in aanvulling op het coalitieakkoord. Van iedere sector een extra bijdrage gevraagd. De omvang van die bijdrage is gebaseerd op de mogelijkheden om binnen de sectoren tot 2030 de CO2-uitstoot sneller omlaag te brengen.

Maatregelen

Duurzame elektriciteit: de elektriciteitssector is in 2035 CO₂-vrij. Om dit te bereiken wil het kabinet in 2030 3 gigawatt zonne-energie op zee gerealiseerd hebben, worden gascentrales omgebouwd voor het gebruik van waterstof en wordt een batterijverplichting voor zonneparken ingevoerd.

Duurzame en circulaire industrie: de energie-intensieve industrie is in 2040 netto klimaatneutraal, daar zorgt het Europese emissiehandelssysteem voor. Met dit pakket wordt van de industrie een extra bijdrage gevraagd. Om dit te bereiken worden onder andere nieuwe energiebronnen en -dragers (zoals waterstof) opgeschaald. Het kabinet zet ook in op minder verbranding en meer recycling bij afvalverbrandingscentrales en voert het kabinet een verbod op fossiele warmte-opwekking in voor nieuwe en te vervangen industriële productie-installaties. Om de overgang naar een circulaire industrie te versnellen moeten vanaf 2027 alle plastics voor minimaal 25 tot 30% bestaan uit hergebruikt- of biomateriaal. Ook verhoogt het kabinet het ambitieniveau van de maatwerkafspraken zodat via deze route meer emissies bij de grootste uitstoters worden gereduceerd.

Duurzame gebouwen en kantoren: in 2050 zijn alle gebouwen uitstoot- en aardgasvrij. Dit wordt uitgewerkt in een norm. Om dit doel te halen trekt het kabinet de komende jaren extra geld uit voor de verduurzaming van woningen in kwetsbare wijken waar energie-armoede voorkomt en wil het kabinet met subsidie stimuleren dat er meer zonnepanelen op huurwoningen komen te liggen. Door normering stimuleert het kabinet dat er meer biobased wordt gebouwd. Voor bedrijventerreinen en mkb’ers ontwikkelt het kabinet een gerichte ontzorgingsaanpak.

Duurzaam vervoer en transport: in 2050 rijden we in Nederland schoon – zonder uitstoot van schadelijke uitlaatgassen. Het kabinet wil het aandeel elektrische auto’s voor werkverkeer laten groeien. Werkgevers worden geprikkeld om het gebruik van elektrisch auto’s, OV, of de fiets door werknemers te stimuleren. Om elektrisch rijden voor een grote groep Nederlanders snel aantrekkelijk te maken, subsidieert het kabinet de aanschaf van een tweedehands elektrische auto. Tegelijkertijd investeert het kabinet in extra laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen, zodat een snellere uitrol van elektrisch rijden ook echt mogelijk is in stad én regio.

Duurzame landbouw: in 2050 is er sprake van duurzame landbouw en landgebruik. Het kabinet kiest hiervoor één integrale aanpak waarbij de uitdagingen op het gebied van klimaat, milieu, water en stikstof via het landbouwakkoord en het nationaal programma landelijk gebied worden geadresseerd. Hiermee moet de taakstellende opgave van 5 megaton CO₂-reductie in 2030 worden ingevuld. Ook heeft het kabinet met de sector afspraken gemaakt over versnelde verduurzaming van de glastuinbouw door de invoering van een CO₂-belasting in combinatie met de uitrol van warmtenetten en subsidie (SDE++) voor de toepassing van warmtepompen.

Fiscale aanpassingen: de energiebelasting wordt aangepast zodat verduurzaming loont en vervuilers meer betalen. Er komt een nieuw verlaagd tarief voor een deel van het gasverbruik van huishoudens en een apart belastingtarief voor waterstof, dat lager is dan het tarief voor gas. Het kabinet schaft het fiscale voordeel voor kolen per 1 januari 2028 af en zal in de Miljoenennota voorstellen of, en zo ja hoe, resterende fiscale vrijstellingen voor fossiele energie kunnen worden afgebouwd.

Klimaatfonds

Het klimaatfonds is het belangrijkste instrumenten om de maatregelen te financieren. Ter voorbereiding op de besluitvorming over dit pakket zijn in totaal ruim tachtig maatregelen ingediend bij de minister voor Klimaat en Energie en vervolgens onafhankelijk beoordeeld door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). In totaal wordt er 28,1 miljard euro vrijgemaakt voor klimaatuitgaven.