Een snellere uitvoering van de bestaande plannen én formulering van aanvullend beleid zijn nodig om het Nederlandse klimaatdoel in 2030 te halen. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord een flink pakket aan klimaatmaatregelen aangekondigd. Deze plannen leveren extra reductie op, maar de geraamde daling van de broeikasgasemissies in 2030 loopt nog niet in de pas met de aanscherping van de doelstelling van 49 naar 55 procent emissiereductie in 2030 ten opzichte van 1990. Daardoor is de afstand tot het doel in het afgelopen jaar groter geworden, terwijl de tijd om het doel te halen korter wordt. Dat blijkt uit de Klimaat- en Energieverkenning 2022 (KEV).

Op basis van concreet uitgewerkt (vastgesteld en voorgenomen) beleid is in 2030 de geraamde emissie 39 tot 50 procent lager dan in 1990. Vanwege onzekerheden zit hier een bandbreedte in. Daarmee moet nog een afstand van 5 tot 16 procentpunt (ofwel 12 tot 36 megaton) overbrugd worden tot het doel van 55 procent emissiereductie in 2030. Een deel van de nog niet uitgewerkte plannen (geagendeerd beleid) uit het Coalitieakkoord kan in 2030 voor 5 à 6 megaton extra emissiereductie zorgen. Hieronder vallen maatwerkafspraken met grote uitstoters, productie van groene waterstof in de industrie, normering van de hybride warmtepomp, prestatieafspraken met woningcorporaties en verduurzaming van maatschappelijk vastgoed.

Belangrijk deel klimaatplannen nog onvoldoende uitgewerkt

Daarnaast is een deel van de klimaatplannen nog onvoldoende uitgewerkt om een effect op emissies te kunnen berekenen. Hieronder vallen onder meer Betalen naar Gebruik voor personen- en bestelauto’s, aanpassingen aan de energiebelastingen, het samenhangend pakket verduurzaming glastuinbouw en het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG; gericht op opgaven in het landelijk gebied, waaronder terugdringen van stikstofuitstoot). Dit deel van de klimaatplannen zou, uitgaande van eerdere reductie-inschattingen van het kabinet, hooguit 10 megaton extra emissiereductie kunnen opleveren. Ook hiermee wordt het klimaatdoel niet met voldoende zekerheid gehaald. Tot slot wordt over verschillende beleidsplannen in de Europese pakketten Fit for 55 en REPowerEU nog onderhandeld door de Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten. Deze plannen scheppen naar verwachting aanvullende opgaven voor de Nederlandse overheid en daaruit voortvloeiend beleid kan op termijn extra emissiereductie opleveren.

Lange doorlooptijden maken uitvoering urgent

Concretisering en uitvoering van klimaatplannen is urgent om doelen tijdig te kunnen halen. Grote infrastructurele projecten hebben een lange doorlooptijd, onder meer vanwege de noodzakelijke aanpassing van wet- of regelgeving en het doorlopen van vergunningenprocedures. Zo gaat de KEV er vanuit dat bijna de helft van de geplande 10,7 GW extra wind op zee pas na 2030 opgeleverd zal worden. Verschillende plannen voor de elektriciteitssector, zoals nog meer wind op zee, de bouw van nieuwe kerncentrales, subsidie voor CO2-vrije gascentrales en het langer openhouden van de kerncentrale in Borssele, zullen pas na 2030 hun vruchten afwerpen (soms al in de eerste jaren na 2030). Uitvoering van deze plannen draagt wél bij aan het uiteindelijke doel van klimaatneutraliteit in 2050.

Knelpunten voor uitvoering klimaatbeleid

Ook knelpunten op het gebied van arbeidsmarkt, vergunningverlening, grondstoffentoevoer en netcapaciteit manifesteren zich nadrukkelijk als obstakel voor de uitvoering van klimaatbeleid. De realisatie van duurzame energieprojecten staat onder druk doordat bovengenoemde beperkingen verweven zijn met andere beleidsdossiers. Zo zien netbeheerders de productie van 35 terawattuur zon en wind op land in 2030 als maximaal haalbaar op het huidige elektriciteitsnet, een beperking die overigens in de KEV-raming is meegenomen. Het is belangrijk dat het kabinet zich inspant via wet- en regelgeving om de randvoorwaarden te scheppen die noodzakelijke investeringen mogelijk maken.

Emissiereductie door hogere energieprijzen

De KEV wordt dit jaar uitgebracht in een context met grote onzekerheden. De geopolitieke spanningen door de oorlog in Oekraïne zorgen voor onrust en schaarste op de energiemarkten en het is onduidelijk hoe lang de ongekend hoge energieprijzen van het afgelopen jaar zullen aanhouden. Cijfers van het CBS en de Emissieregistratie tonen dat de Nederlandse broeikasgasemissie in de eerste helft van dit jaar onder invloed van de hoge energieprijzen en een zacht en zonnig voorjaar 9 megaton lager lag dan in 2021. Door de hoge gasprijzen gebruiken de chemische industrie en raffinage fors minder aardgas en hebben diverse bedrijven energie-intensieve installaties deels of volledig stilgelegd. De glastuinbouw schakelt over naar minder energie-intensieve teelten en in de gebouwde omgeving wordt minder gas verstookt.

De energieprijzen liggen na 2025 waarschijnlijk lager dan afgelopen zomer, maar zullen in 2030 naar verwachting nog beduidend hoger zijn dan in het verleden werd aangenomen. De ontwikkeling van de energieprijzen heeft invloed op de uitkomst van de ramingen. Ongeveer de helft van de 4 megaton hogere emissiereductie in deze KEV, vergeleken met de KEV 2021, is toe te schrijven aan de hogere energieprijzen. De hogere prijzen in 2030 zorgen naar verwachting voor minder energieverbruik in de glastuinbouw, de industrie en gebouwde omgeving. De in Fit for 55 aangekondigde aanscherping van het emissieplafond van het Europese handelssysteem ETS ligt nog niet vast, maar de markt anticipeert er al wel op. De bijbehorende hogere prijs van emissierechten is in deze KEV meegenomen.

Meer energiebesparing nodig

Ondanks een lager energieverbruik in 2030 zal Nederland de twee Europese doelen voor energiebesparing uit de Europese Energie Efficiëntie Richtlijn in de KEV-raming niet of ternauwernood halen. Tegelijkertijd wordt in het kader van Fit for 55 en REPowerEU in Europa onderhandeld over het verhogen van deze doelen voor energiebesparing.

Verduurzaming warmtevoorziening blijft achter

In 2030 zal volgens de KEV 85 procent van de elektriciteit hernieuwbaar zijn. Dat is 11 procentpunt meer dan de raming van vorig jaar, vooral dankzij extra windparken op zee. Het aandeel hernieuwbare warmte stijgt daarentegen naar verwachting slechts van 8 procent nu naar 14 procent in 2030. Dit groeitempo ligt beduidend lager dan wat de Europese Hernieuwbare Energie Richtlijn voorschrijft.

KEV als verantwoordingsinstrument

De Klimaatwet schrijft een jaarlijkse publicatie van de Klimaat- en Energieverkenning voor als één van de verantwoordingsinstrumenten van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid. De KEV wordt gerealiseerd door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in nauwe samenwerking met TNO, CBS en RIVM, en met bijdragen van RVO en WUR.

Klimaatminister Rob Jetten heeft vandaag namens het kabinet de Klimaatnota aangeboden aan de Tweede Kamer. Op korte termijn daalt de uitstoot van broeikasgassen in Nederland hard, waardoor het naar uitziet dat het Urgendadoel dit jaar wordt gehaald. Tegelijkertijd heeft het kabinet nog huiswerk te doen om de ambities op de langere termijn te bereiken. Daarom zet het kabinet in op aanscherping en versnelling van het klimaatbeleid en voortvarende uitvoering van bestaande klimaatplannen.

Voortgang klimaatdoelen

Klimaatdoel 2030

Het kabinet heeft in het coalitieakkoord een flink pakket aan klimaatmaatregelen aangekondigd. Deze plannen leveren extra reductie op, maar de geraamde daling van de broeikasgasemissies in 2030 loopt nog niet in de pas met de aanscherping van de doelstelling van 49 naar 55 procent emissiereductie in 2030 ten opzichte van 1990. Op basis van het huidige beleid is de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 met 41-52% verminderd. Daarbij past de kanttekening dat het kabinet verwacht dat de daadwerkelijke emissiereductie in 2030 hoger ligt. Dat komt omdat een deel van het in het coalitieakkoord aangekondigde klimaatbeleid en beleid dat voorkomt uit de Europese klimaatonderhandelingen nog niet ver genoeg is uitgewerkt en daardoor nog niet is meegenomen in de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving. Desondanks zet het kabinet in op aanscherping en versnelling van het klimaatbeleid, zodat de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met ten minste 55% is verminderd.

Urgendavonnis

De uitstoot van de Nederlandse economie is dit jaar hard gedaald. Ten opzichte van vorig jaar is de uitstoot met gemiddeld 10% procent gedaald in de eerste helft van dit jaar. Dit betekent dat het er naar uitziet dat de doelstelling die voortkomt uit het Urgendavonnis – 25% broeikasgasreductie ten opzichte van 1990 – dit jaar wordt behaald.

Minister Jetten: “Met iedere klimaatraming zien we dat de uitstoot van broeikasgassen verder terugloopt. We zijn dus op de juiste weg, maar de cijfers laten ook zien dat we de klimaatdoelen nog niet gaan halen. Er moet dus meer gebeuren en het moet bovendien sneller. Eén ding staat voor mij als klimaatminister als een paal boven water: we zullen doen wat nodig is om de klimaatdoelen in 2030 te halen en Nederland klaar te maken voor een duurzame toekomst. Dat is de enige manier om grote of zelfs onomkeerbare schade door klimaatverandering te voorkomen en toekomstige generaties een leefbare planeet te bieden. De besluiten die daarvoor nodig zijn bereiden we de komende tijd voor.”

Van ambitie naar actie

De klimaatplannen van het kabinet zijn onverminderd ambitieus. Dat is onder meer bevestigd door de Raad van State en het Planbureau voor de Leefomgeving. Om de ambities waar te maken komt het aan op voortvarende uitvoering van de klimaatplannen. Daarom wil het kabinet zijn klimaatactie langs vier lijnen versnellen. Allereerst door op volle kracht door te gaan met de uitwerking van reeds aangekondigd klimaatbeleid, zoals het Klimaatfonds en het Klimaatburgerberaad, en waar mogelijk te versnellen. Ook wordt belangrijke wet- en regelgeving voor de klimaat- en energietransitie, zoals bijvoorbeeld de Warmtewet en de Energiewet, de komende tijd aangepast. Daarnaast bereidt het kabinet door middel van een groot interdepartementaal beleidsonderzoek nieuwe maatregelen en aanscherpingen op het klimaatbeleid voor. In het voorjaar komen al deze sporen samen en besluit het kabinet over een stevig maatregelenpakket dat erop gericht is dat Nederland in 2030 60% minder broeikasgassen uitstoot in vergelijking met 1990. Het kabinet mikt bewust hoger dan 55%, zodat de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met minimaal 55% is verminderd. Tot slot zal het kabinet zich ook in internationaal verband, zoals op de Klimaattop in Egypte, inzetten voor concrete klimaatambitie, inclusief het binnen bereik houden van het 1,5°C-doel en meer en betere toegang tot klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden.

Wetenschappelijke Klimaatraad

Het kabinet heeft vandaag tevens bekend gemaakt dat het per koninklijk besluit een wetenschappelijke klimaatraad instelt die het klimaatbeleid gaat beoordelen en erover adviseert. Met dit besluit kan op korte termijn en door middel van een open sollicitatieprocedure worden gestart met het werven van de voorzitter.

Het besparingspotentieel van de Nederlandse industrie is gelijk aan jaarlijkse gasverbruik ruim 1,2 miljoen huishoudens. Dit is met relatief eenvoudige ingrepen te realiseren. Dit blijkt uit onderzoek door Berenschot naar de energiebesparingsmogelijkheden in de industrie, in opdracht van Natuur & Milieu. ‘Hier ligt een kans voor de korte termijn, zónder grote procesaanpassingen, die topprioriteit moet krijgen’, aldus Natuur & Milieu.

De industrie is de sector met het hoogste gasverbruik in Nederland, met zo’n 30% van het totaal. De chemische industrie, en in het bijzonder de kunstmestproducenten, zijn daarbinnen grootverbruikers, blijkt uit de analyse van Berenschot. Er zijn diverse mogelijkheden om snel het aardgasverbruik van de industrie te verminderen, zonder dat ingrijpende aanpassingen in het productieproces nodig zijn. Bedrijven laten die kans nu vaak nog liggen en verzaken voor een belangrijk deel hun wettelijke energiebesparingsplicht. Een aantal van deze relatief eenvoudige ingrepen zijn hergebruik van warmte en isolatiemaatregelen.

Directeur programma’s van Natuur & Milieu Rob van Tilburg: ‘Door middel van een aantal ingrepen is het aardgasverbruik dus in elk geval 16% omlaag te brengen. Hiervoor hoeft niet eens het productieproces te worden stilgelegd. Het is echt laaghangend fruit. Bovendien is het in het kader van de uitgebreide energiebesparingswetgeving vanaf volgend jaar voor alle bedrijven verplicht.’

Het minste dat de industrie kan doen

Alleen al het hergebruik van warmte binnen de industrie kan evenveel aardgas besparen als het totale aardgasverbruik van alle huishoudens in de gemeente Utrecht. Van Tilburg: ’Energiebesparing moet nu eindelijk  topprioriteit krijgen. Met de hoge gasprijzen is het nu heel snel rendabel al het technisch potentieel aan besparing te verzilveren. Dit leidt tot een structurelere verduurzaming dan het tijdelijk stilleggen van productieprocessen, zoals nu gebeurt vanwege de gascrisis. De relatief eenvoudige ingrepen snel doorvoeren is het minste wat de industrie nu kan doen. Zo worden we minder afhankelijk van aardgas én stoten we minder CO2 uit.’

Verbeter handhaving

Met een combinatie van maatregelen op korte termijn is een CO2-besparing van 2,6 Mton mogelijk, vanuit een besparing van zo’n 1,5 miljard m3 aardgas, berekende Berenschot. Per 1 januari wordt de bestaande energiebesparingsplicht die al voor kleine bedrijven bestaat uitgebreid, waardoor vanaf dan ook grote bedrijven aan die plicht moeten voldoen. Van Tilburg: ‘Dat is een goede eerste stap, want door die uitzondering is er veel energie verloren gegaan. Maar is meer voor nodig, omdat handhaving complex blijft. Wij pleiten daarom voor een striktere energiebesparingsplicht met strengere normen. Verleg daarbij de bewijslast naar de bedrijven zelf. Dat betekent dat alle maatregelen genomen moet worden en een bedrijf zelf met argumenten moet komen wanneer het dit niet doet. Daarnaast helpt het als bedrijven kennis en best practices delen. De overheid kan dit faciliteren.’

Brunel, wereldwijde dienstverlener op het gebied van kennis- en capaciteitsvraagstukken, kondigt aan dat het doel om een CO2-neutraal bedrijf te zijn is bereikt. Brunel heeft in het Environmental, Social and Governance (ESG)-beleid verschillende initiatieven opgenomen die bijdragen aan een gezondere planeet en een betere toekomst voor komende generaties. De organisatie ontplooit meerdere initiatieven die stap voor stap bijdragen aan een duurzamere wereld, waaronder het elektrificeren van het leasewagenpark, het overschakelen op groene stroom in alle kantoren wereldwijd en investeringen die leiden tot minder gasverbruik. Ook motiveert Brunel haar medewerkers om bewust te reizen en te kiezen voor duurzame vormen van mobiliteit. Inmiddels worden alle initiatieven wereldwijd ondersteund door Brunels netwerk van meer dan 12.000 specialisten in meer dan 40 landen.

Duurzame initiatieven

Daarnaast ondersteunt Brunel de energietransitie. Mede door de overname van Taylor Hopkinson in december 2021 zijn Brunels inkomsten in hernieuwbare energie op jaarbasis met bijna 300 procent gestegen. Hiermee verstevigt Brunel haar positie als wereldleider op het gebied van wervings- en contractoplossingen van hernieuwbare energie.

“Dat we onszelf nu wereldleider op het gebied van wervings- en contractoplossingen van hernieuwbare energie mogen noemen is een fantastisch resultaat van alle inspanningen”, licht Jilko Andringa, CEO bij Brunel International N.V., toe. “Wij geloven erin door onze kennis te delen de uitdagingen in de maatschappij samen met onze partners aan te kunnen. Dat we als Brunel de mogelijkheid hebben om zo’n grote impact te maken op de transities in de wereld maakt mij trots. Onze focuspunten voor volgend jaar zijn onder andere thema’s als energie, energietransities en hernieuwbare energiebronnen. Hier ligt onze kracht en zien we volop kansen. Ik zie de toekomst positief tegemoet en verwacht deze succesvolle koers verder voort te zetten.”

Projecten om onvermijdelijke emissies te compenseren

Om de onvermijdelijke emissies te compenseren ondersteunt Brunel drie projecten gebaseerd op gemeenschap, natuur en technologie. Eén van deze projecten is het hernieuwbare waterkrachtinitiatief op het eiland Sumatra. In de binnenlanden van Sumatra genereert de rivier Musi schone energie voor het stroomnet via verschillende waterkrachtprojecten. Deze projecten zorgen voor banen op lokaal niveau en voor inkomsten. Daarnaast komen er gelden vrij om de infrastructuur te verbeteren en om herbebossing te financieren.

Brunel Foundation Forest

Als wereldwijde speler voelt Brunel de maatschappelijke verantwoordelijkheid om bij te dragen aan de energietransitie. Om een extra positieve impact op de wereld te kunnen maken is de Brunel Foundation tien jaar geleden opgericht. De foundation doet dit onder meer door bewustwording te creëren voor de waarde van bomen. Wat begon in juli 2021, toen de Brunel Foundation samen met EcoMatcher duizend bomen plantte in Thailand, is vandaag de dag uitgegroeid tot een enorm bos van ruim 16.000 bomen over de hele wereld. Dit grote aantal extra bomen is het resultaat van het initiatief van Brunel om al haar 12.000 medewerkers in juni 2022 een boom cadeau te geven in het Brunel Foundation Forest. Ook plant Brunel voor iedere nieuwe medewerker een boom om de verdere groei van het bos voort te zetten. Elke medewerker kan zijn of haar boom virtueel bezoeken via de speciale website en komt zo meer te weten over de boom en de lokale plantverzorger.

Tot nu toe is er al 225.000 kg CO2 opgenomen en dit bos neemt in totaal 4 miljoen kg CO2 op. EcoMatcher werkt samen met zorgvuldig geselecteerde boomplantorganisaties in landen die worden geconfronteerd met intensieve ontbossing. Voor Brunel Nederland zijn er bomen in Buthan en Kenia geplant. Het bos draagt bij aan een beter klimaat en meer biodiversiteit.

Hyper-efficiënte elektrische auto’s kunnen een positieve bijdrage leveren aan de energietransitie én de benodigde investeringen in de energie-infrastructuur met maar liefst 2,2 miljard euro verlagen. Dit blijkt uit een studie van Lightyear, PwC Strategy& en Stedin. Hyper-efficiënte auto’s, zoals de Lightyear 0 – een zogenaamde zonnewagen met zonnepanelen op het dak – dringen de energievraag terug en hebben zodoende minder impact op het elektriciteitsnet.

Oplossing voor investeringsuitdaging

Om de enorme opgave van de energietransitie te realiseren, is het cruciaal te kijken naar mogelijkheden om investeringen in hernieuwbare opwekcapaciteit, netverzwaringen en laadpunten te minimaliseren. Uit de studie van Lightyear, PwC Strategy& en Stedin blijkt dat, wanneer in 2040 het Nederlandse wagenpark voor 20 procent uit hyper-efficiënte EV’s bestaat, dit maar liefst 2,2 miljard euro aan investeringen in de energie-infrastructuur kan besparen in de periode 2022 tot 2040.

“De besparing wordt gerealiseerd doordat er minder, maar ook minder krachtige laadstations nodig zijn. En doordat deze EV’s zuiniger zijn in energieverbruik, wat resulteert in minder CO2-uitstoot en lagere investeringen voor elektriciteitsopwekking. Daarnaast zorgt de lagere energievraag ervoor dat de netten van de netbeheerders minder verzwaard hoeven te worden”, verduidelijkt Paul Nillesen, partner bij PwC Strategy&. “Hyper-efficiënte EV’s kunnen dus een aanzienlijke bijdrage leveren aan het oplossen van de investeringsuitdaging in de Nederlandse energie-infrastructuur.”

Hyper-efficiënte EV’s ontlasten energie-infrastructuur

Binnen de energietransitie is de elektrificatie van mobiliteit een belangrijke drijver om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Maar om het groeiende aantal elektrische voertuigen (EV’s) met bijbehorende laadpunten in het jaar 2040 van stroom te voorzien is meer dan 15 terawattuur (TWh) extra elektriciteit nodig.

Tom Selten van Lightyear: “15 TWh extra is veel, daarmee kun je zo’n 6 miljoen Nederlandse huishoudens een jaar lang van stroom voorzien. Hyper-efficiënte auto’s zijn echter 50 procent efficiënter dan de gemiddelde EV in de huidige markt en kunnen zo effectief helpen het elektriciteitsnet te ontlasten; bijdragen door een lagere energievraag. Deze auto’s zijn gebouwd voor netonafhankelijkheid, laden op door de zon of, indien nodig, een gewoon huishoudelijk stopcontact. Ze hoeven minder vaak op te laden door een actieradius van 700 km en ze vragen kortere laadsessies.”

Slimme data Stedin onderschrijven belang

We gebruiken met z’n allen steeds meer elektriciteit en leveren tegelijk steeds meer duurzaam opgewekte energie terug aan het net. Daarbij neemt het aantal EV’s in Nederland toe, onder andere door de fiscale voordelen van elektrisch rijden. Naar verwachting rijden er in 2040 zo’n 5,8 miljoen elektrische auto’s rond in Nederland en logischerwijs groeit het elektriciteitsverbruik mee.

Om dit te faciliteren en de energietransitie in Nederland te versnellen zijn de komende decennia enorme investeringen in de energie-infrastructuur nodig. Alleen al tot 2050 is naar verwachting een investering in het elektriciteitsnet nodig van 102 miljard euro*.

David Peters, Chief Transition Officer (CTO) bij Stedin: “Nu worden traditionele verbrandingsmotoren in auto’s vervangen door elektromotoren. Daarmee wordt de auto wel ‘zero emission’, maar de elektriciteit voor die auto moet nog steeds worden opgewekt en getransporteerd. Dit vraagt enorme vermogens van het net. Oplossingen om daar slimmer en flexibeler mee om te gaan, juichen wij dan ook ontzettend toe. Uit de studie van PwC blijkt dat hyper-efficiënte EV’s een aanzienlijke bijdrage kunnen leveren in de beperking van pieken op het net, waardoor het net beter in balans blijft, er meer ruimte vrijkomt en er mogelijk voor miljarden euro’s minder aan maatschappelijk investeringen nodig zijn.’’

Om deze inzichten te krijgen, is gebruik gemaakt van een ‘digital twin’-model van het elektriciteitsnet van Stedin, waarvan de data zijn doorgetrokken naar de rest van Nederland. Alles over de studie van PwC weten? Lees de bevindingen: https://www.strategyand.pwc.com/nl/en/industries/energy-utilities/hyperefficient-evs.html

*Uit een eerdere studie van PwC bleek dat de drie grootste regionale netbeheerders en de beheerder van het landelijke hoogspanningsnetwerk tot 2050 gezamenlijk 102 miljard moeten investeren in het elektriciteitsnet en de regionale gasnetten. Het geld is nodig voor de aanleg van hoogspanningsverbindingen, ondergrondse kabels en transformatorstations. Ook is vanaf de Noordzee en aan de kust grootschalig transport nodig van elektriciteit uit windparken op zee. De jaarlijkse investeringen in het elektriciteitsnetwerk verdubbelen hiermee ten opzichte van de afgelopen tien jaar.

Foto: de Lightyear 0, een hyper-efficiënte elektrische auto met zonnepanelen op het dak