North Sea Port, ArcelorMittal Belgium en alle havenbedrijven dienen tegen 2050 een klimaatneutrale haven te realiseren. Dat gebeurt door de CO2-uitstoot te verminderen en de circulaire economie verder te ontwikkelen. Daarvoor wordt in Gent het bedrijventerrein North-C Circular ontwikkeld.

De ontwikkeling van het bedrijventerrein North-C Circular is een samenwerking tussen North Sea Port en ArcelorMittal Belgium. Samen ontwikkelen ze op de rechteroever van het Kanaal Gent-Terneuzen in Gent een industrieterrein. Het terrein ligt tussen het Rodenhuizedok, de havenringweg R4, en de site van ArcelorMittal Belgium. Het maakt deel uit van het afgebakende havengebied dat is bestemd voor zeehaven- en watergebonden bedrijven. De bedoeling is om dit 150 hectare grote terrein bouwrijp te maken, in te richten met basisinfrastructuur zoals nutsvoorzieningen, te ontsluiten via de weg, het spoor en het water, en in te vullen met bedrijven die zich richten op circulaire activiteiten.

Brownfieldconvenant om onderbenutte gronden te gebruiken

Voor het volledige terrein is een brownfieldconvenant in de maak tussen North Sea Port, ArcelorMittal Belgium en de Vlaamse overheid. Op 40 hectare van dit gebied liggen historische baggerdepots die de directe ontwikkeling van het terrein verhinderen. Met het convenant kunnen deze onderbenutte gronden op een grondige en gestructureerde wijze worden omgezet in een bedrijventerrein en verder worden gebruikt. De bijhorende boscompensatie zal zoveel als mogelijk in de nabije omgeving uitgevoerd worden.

North Sea Port en ArcelorMittal Belgium werken aan klimaatneutrale haven

Als het bedrijventerrein klaar is, kunnen er zich economische activiteiten vestigen die zich richten op de vermindering van de CO2-uitstoot, de energietransitie van fossiele naar hernieuwbare grondstoffen, circulaire economie en samenwerkingen met bedrijven in de omgeving. Deze bedrijven dragen dan bij tot het klimaatneutraal maken van de haven en ArcelorMittal Belgium.

“North Sea Port dient immers tegen 2050 een klimaatneutrale haven te zijn. Tegen 2025 al wil de haven 3 miljoen ton CO2 afvangen voor opslag en hergebruik. En tegen 2030 wil het de helft minder CO2 uitstoten om tegen 2050 naar een volledige reductie te gaan”, aldus CEO van North Sea Port Daan Schalck. Daarnaast wil de haven tegen 2025 150 hectare grond klaar hebben voor circulaire projecten. Tegen dan wil de haven ook 10 circulaire activiteiten met innovatieve technologieën of processen aantrekken die sectoren als chemie en staal moeten toelaten om de transitie naar een klimaatneutrale haven te maken.

“ArcelorMittal Belgium heeft een passie voor duurzaamheid en circulariteit en speelt een absolute voortrekkersrol in de industrie op het gebied van de klimaattransitie”, vertelt CEO Manfred Van Vlierberghe. ArcelorMittal Belgium is volop bezig met de uitvoering van een actieplan om de CO2-emissie met 35% te verminderen tegen 2030 (ten opzichte van 2018) en om klimaatneutraal te worden tegen 2050. Dit actieplan bestaat uit drie assen.

Een eerste is de verdere verbetering van materiaal- en energie-efficiëntie.

De tweede as is de omarming van waterstof als reductiemiddel. ArcelorMittal Belgium heeft 2 hoogovens die hoofdzakelijk koolstof inzetten om zuurstof uit het ijzererts te halen. Eén hoogoven zal worden vervangen door een installatie die gebruik maakt van aardgas en waterstof om ijzererts te reduceren. Deze investering bestaat uit een DRI-installatie (Direct Reduced Iron) en 2 elektrische smeltovens.

De derde en laatste as van het actieplan is de ontwikkeling van ‘Smart Carbon concepten’ in het hart van de circulaire economie. ArcelorMittal Belgium vervangt fossiele koolstof door groene en circulaire koolstof: de inzet van afvalhout van containerparken via het Torero-project is hiervan een voorbeeld. ArcelorMittal Belgium is eveneens actief op het vlak van de afvang en gebruik van CO2 (Carbon Capture and Utilization (CCU)). Zo zal de Steelanol-installatie staalgassen omzetten in 80 miljoen liter duurzame ethanol per jaar. ArcelorMittal Belgium werkt, in het kader van de afvang en opslag van CO2 (Carbon Capture and Storage (CCS)), samen met de Belgische gasnetbeheerder Fluxys en North Sea Port aan een studie voor het vloeibaar maken van CO2 en het bouwen van een CO2-hub.

“De ontwikkeling van North-C Circular is een essentiële stap in de verdere ontwikkeling van deze Smart Carbon-concepten”, besluit CEO Manfred Van Vlierberghe.

Eerste spadesteek eind 2024

In het voorjaar van 2023 zal er een informatie- en inspraakmoment voor omwonenden en bedrijven plaatsvinden. Naar verwachting zal het definitief brownfieldconvenant er tegen zomer 2023 zijn, na goedkeuring door alle betrokken partijen. Hierna kan in 2023 en 2024 de voorbereiding van de projectuitvoering gebeuren (studies, opmaak Masterplan, Milieueffectenrapport, omgevingsvergunning). Momenteel is voorzien om eind 2024 de eerste spade in de grond te steken. Dat is de start van het bouwrijp maken van het terrein, de aanpak van de baggerdepots, de aanleg van de basisinfrastructuur, en de ontwikkeling van het bedrijventerrein met aandacht voor buffering en landschappelijke inpassing. De inrichting van het terrein zal een tiental jaar in beslag nemen.

Onder grote belangstelling van ruim 250 genodigden heeft Zijne Majesteit de Koning vanmiddag de nieuwe batterijfabriek van ELEO geopend. Met behulp van een elektrische graafmachine onthulde Koning Willem-Alexander de eerste batterijmodule geproduceerd in de nieuwe fabriek, waarmee de officiële opening een feit was.

Sinds de oprichting in 2017 heeft ELEO zich toegelegd op het ontwikkelen en produceren van hoogwaardige batterijsystemen voor een breed scala aan toepassingen, waaronder bouw- en landbouwmachines en commerciële voertuigen. Met de opening van de nieuwe fabriek vertienvoudigt de batterijproductiecapaciteit naar zo’n 10,000 pakketten per jaar.

“De opening van onze nieuwe fabriek is een feestelijk moment voor ons hele team en daarom zijn we ook bijzonder trots dat Koning Willem-Alexander de fabriek officieel geopend heeft,” zegt Bas Verkaik, medeoprichter bij ELEO. “Met de nieuwe fabriek zijn we in staat om onze productiecapaciteit aanzienlijk te vergroten, wat belangrijk is om aan de groeiende vraag naar onze batterijpakketten te kunnen voldoen. Daarnaast geldt deze fabriek als een blauwdruk voor verdere internationale opschaling de komende jaren.”

Na de officiële opening heeft Koning Willem-Alexander een rondleiding gekregen door de nieuwe fabriek, waarin hij uitleg heeft gekregen over het productieproces van de batterijsystemen en meerdere werknemers heeft gesproken over hun werkzaamheden bij ELEO.

De nieuwe fabriek is uitgerust met hoogwaardige machines om een geautomatiseerde productie mogelijk te maken. De faciliteit beschikt over een oppervlakte van 3,000 m2, met de mogelijkheid in de nabije toekomst verder op te schalen.

Met de opening van de nieuwe batterijfabriek start ook de productie van ELEO’s nieuwe generatie batterijen. Deze producten zijn specifiek ontwikkeld voor industriële voertuigen en machines en biedt fabrikanten de flexibiliteit om de specificaties van het batterijpakket aan te passen aan de hand van de eisen van de applicatie.

Over ELEO

ELEO is opgericht in 2017 door oud-studenten van de Technische Universiteit Eindhoven, waar de oprichters een revolutionaire elektrische motorfiets ontwikkelden om in 80 dagen mee de wereld rond te rijden. Sinds haar oprichting heeft ELEO zich toegewijd aan de missie om hoogwaardige batterijsystemen toegankelijk te maken voor een breed scala aan industriële toepassingen

Vanuit die visie heeft ELEO een modulair batterijsysteem ontwikkeld dat zich onderscheidt door het geavanceerde batterijmanagementsysteem (BMS) en innovatief thermisch beheersysteem. Dit brengt aanzienlijke voordelen met zich mee op het gebied van veiligheid, betrouwbaarheid en levensduur. In april 2022 verwierf de Japanse multinational Yanmar een meerderheidsbelang in het bedrijf.

Verstegen Spices & Sauces is de winnaar van de EZK Energy Award 2022. Daarmee zijn zij het meest onderscheidend bedrijf op het gebied van energiebesparing, duurzame energieopwekking en gebruik van hernieuwbare warmte. Ook gemeente Middelburg ontvangt een Energy Award voor haar duurzaamheids- en klimaatdoelen, energiebesparing en warmtetoepassing als energiebron. Vandaag, 26 januari, reikte juryvoorzitter Michel Heijdra de EZK Energy Award 2022 uit. Dit gebeurde op de netwerkbijeenkomst van het EZK-evenement: ‘Partners in energie-uitdagingen’ in Hilversum.

Verstegen Spices & Sauces

De jury zegt het volgende over de winnaar: “Verstegen Spices & Sauces is veranderd naar een duurzaam totaalconcept. Het heeft stap voor stap, samen met de netbeheerder, processen naar elektrisch omgebouwd. Hierdoor werkt Verstegen in 2023 vrijwel gasloos. Verstegens aanpak met de lokale netbeheerder is daarnaast breder toepasbaar.”

Video’s over de duurzame inspanningen van Verstegen Spices & Sauces en de andere genomineerden, zijn te bekijken op de website van het EZK Evenement.

Energy Award voor gemeente Middelburg

Heijdra reikte donderdag ook een Energy Award voor gemeenten uit. Deze prijs is voor een gemeente die zich onderscheidt met duurzaamheids- en klimaatdoelen, energiebesparing en warmtetoepassing als energiebron.

De gemeente Middelburg scoorde het hoogst (meer dan 95%) van de bedrijven die op basis van de Wet milieubeheer een rapport indienden voor de informatieplicht energiebesparing.

De Middelburgse wethouder Jeroen Louws vertelt: “Persoonlijk contact is het sleutelwoord om bedrijven en instellingen te helpen verduurzamen. Door met elkaar in gesprek te gaan, maak je mensen niet alleen bewust van het energieverbruik, maar kom je ook snel tot inzicht welke mogelijkheden er zijn om energie te besparen”.

Andere genomineerden

Naast Verstegen Spices & Sauces waren Bakkerij Carl Siegert en De Noord-Hollands Bierbrouwerij genomineerd. Een eervolle vermelding was er voor Dorpsmolen Reduzum. De jury bedankt alle bedrijven voor hun inspirerende inzendingen en feliciteert Verstegen Spices & Sauces met de winst.

Criteria

De jury vond 3 dingen belangrijk:

1. een duidelijke verduurzaming van het energieverbruik
2. een ondernemende en/of slimme toepassing van technieken
3. een brede toepasbaarheid en de mogelijkheid om andere organisaties te inspireren.

“De 3 genomineerden zijn voorbeelden van vooruitstrevende samenwerking met de omgeving, maatschappelijk relevant en vernieuwend in het vinden van deze samenwerking. Het zijn voorlopers die laten zien hoe je de energiehuishouding verduurzaamt”, aldus Heijdra.

Bij opslag van zonne-energie in woonhuizen wordt meestal gedacht aan thuisbatterijen. Een mooie technologie, maar erg duur. Startup Solyx introduceert de Water Accu, om zonne-energie betaalbaar op te slaan in warm water. De Water Accu bestaat uit het product van Solyx Energy, en een gewone elektrische boiler. Bijkomend voordeel: het bespaart huishoudens gas!

Waarom zonne-energie opslaan?

Gemiddeld gebruiken huishoudens maar 31% van de zonne-energie. Zonnepanelen wekken rond het middaguur het meeste op, terwijl het elektriciteitsverbruik vooral in de ochtend en avond plaatsvindt. Het opslaan en slimmer benutten van zonne-energie wordt steeds belangrijker. De salderingsregeling wordt vanaf 2025 afgebouwd. Teruglevertarieven worden op dit moment door veel energieleveranciers verlaagd. Daarnaast hebben netbeheerders baat bij oplossingen die netcongestie verminderen. Op mooie dagen komt het steeds vaker voor dat omvormers worden afgeschakeld door piekbelasting van zonnepanelen. Het slimmer benutten en opslaan van zonne-energie is dus beter voor het klimaat en de portemonnee!

Waarom energie opslaan in water?

De thuisbatterij wordt gezien als dé oplossing om energie op te slaan, maar door de hoge investering (gemiddeld €5.000) en de salderingsregeling, is dit (nog) niet rendabel. Daarnaast is elektriciteit eigenlijk een relatief klein deel van de totale energievraag. 80% van de energievraag is warmte, voor verwarming en warm water. In Nederland wordt dit meestal voorzien door de CV-combiketel, die gas verbruikt. Startup Solyx introduceert daarom een inventieve oplossing: onbenutte zonne-energie die normaal gezien terug wordt geleverd aan het net, wordt gebruikt om water te verwarmen in een elektrische boiler. “Zonde toch, dat overdag zonne-energie het net op gaat, terwijl in de ochtend en avond gas wordt gebruikt voor een warme douche?”, stelt medeoprichter Emma Snaak (29).

Hoe werkt de Water Accu?

De Solyx Water Accu bestaat uit twee onderdelen: een elektrische boiler en de Solar iBoost. Emma legt uit: “Normaal gesproken staan elektrische boilers óf uit óf aan op vol vermogen. De Solar iBoost meet hoeveel onbenutte zonne-energie er terug het net op gaat, en stuurt de boiler aan met exact die hoeveelheid energie. Een vaatwasser of waterkoker kunnen niet half aan, maar het verwarmingselement in een boiler wel, die gaat gewoon harder of zachter verwarmen.” De Solar iBoost kost 595 euro, en een elektrische boiler kost zo’n 600 euro. De investering ligt dus ver onder alternatieven als de zonneboiler en thuisbatterij, en is terugverdiend in zo’n 5 jaar. “Een gezin van 4 personen kan zo’n 338 euro per jaar besparen met de huidige gasprijzen, en vanaf 2025 neemt dit jaarlijks fors toe door de afbouw van de salderingsregeling. Je krijgt geen elektriciteit terug, maar de Solyx Water Accu is breed toepasbaar en een directe, eenvoudige verbetering!”

Over Solyx Energy

Solyx Energy is begin 2022 opgericht door Emma Snaak en vader Hans Snaak. Beide waren werkzaam in de elektrische mobiliteit. Emma werkte bij Tesla en elektrische-vliegtuigbouwer Lilium. “Voor elektrische auto’s zijn we ondertussen voorbij het kritieke punt: elektrisch rijden wordt gewoon de norm. Dus ik vond het tijd voor een nieuwe uitdaging. Zonne-energie is fantastisch, en er zijn nog zoveel kansen voor het verslimmen van huishoudens!” Het ondernemerschap komt niet van een vreemde: vader Hans pionierde succesvol met zijn bedrijf Ratio Electric, in het opladen van elektrische auto’s en boten. “Stilzitten na de verkoop van zijn bedrijf zat er natuurlijk niet in! Ik leer een hoop van m’n vader, en we vullen elkaar goed aan”, aldus Emma.

De grote tekorten op de arbeidsmarkt zijn een spelbreker voor de energietransitie. Juist bij beroepen gekoppeld aan de overgang naar schonere energie blijkt het extra moeilijk om aan personeel te komen. Nederland is er in 2022 niet in geslaagd om deze personeelstekorten een halt toe te roepen. Sterker nog, deze bereikten eind vorig jaar een record blijkt uit onderzoek van ABN AMRO.

De omschakeling van fossiele naar hernieuwbare energiebronnen is van groot belang voor het tegengaan van opwarming van de aarde. Het kabinet streeft naar een daling van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland van 55 procent in 2030 ten opzichte van 1990. Met de daling van de uitstoot tot en met 2022 zijn we grofweg halverwege, terwijl de overgebleven tijd aanzienlijk geslonken is. De komende jaren moet er dus snel verder verduurzaamd worden. Niet voor niets zette het kabinet het klimaat- en transitiefonds van 35 miljard euro op om de energie-infrastructuur voor onder meer waterstof en aardwarmte te versterken. Daarnaast zijn de uitbetalingen van subsidies voor isolatiemaatregelen, zonneboilers, (hybride) warmtepompen, aansluitingen op een warmtenet en een elektrische kookvoorziening – zogenoemde ISDE-subsidies – toegenomen, zo is te zien in geanonimiseerde en geaggregeerde transactiedata van ABN AMRO.

Naarmate de energietransitie vordert, wordt beschikbaarheid van personeel een groter struikelblok. Er zijn immers onder meer elektriciens, installatie- en onderhoudsmonteurs, isoleerders, monteurs voor de (verzwaring van) elektriciteitsnetten en allerlei werknemers in de grond- weg- en waterbouw nodig om de energietransitie te bewerkstelligen.

Tekort aan personeel voor energietransitie rond recordniveau

Helaas zijn vakmensen al lange tijd moeilijk te vinden. Eind november piekte het tekort en was bijna 39 procent van de vacatures van de beroepen gerelateerd aan de energietransitie onvervulbaar, rekening houdend bij de meetmomenten steeds aan het einde van de maand. Wij baseren ons hier op onze arbeidsmarktindicator, die met behulp van data van Werk.nl rekening houdt met beroepsvoorkeuren van werkzoekenden en hoe ver zij willen reizen voor een vacature. Eind december was het tekort iets afgenomen naar ruim 36 procent.

Een situatie in Arnhem van halverwege vorig jaar liet al zien hoe dit de energietransitie kan afremmen. Zo ging een plan om parkeerplaatsen nabij voetbalstadion Gelredome met zonnepanelen te overkappen niet door vanwege onder meer personeelstekorten, zo berichtte De Gelderlander.

Hoewel de krapte op de arbeidsmarkt een breed en aanhoudend fenomeen is, zijn daarmee de personeelstekorten in deze groep aanzienlijk groter dan voor de arbeidsmarkt in totaal, zoals te zien is in onderstaande figuur.

Personeel voor energietransitie relatief moeilijk beschikbaar

% onvervulbare vacatures voor personeel energietransitie

Vooral in grote steden kunnen werkgevers moeilijk aan personeel voor de energietransitie komen. Zo is het voor werkgevers in bijvoorbeeld Groningen, Eindhoven, Emmen, Rotterdam, Amsterdam, Zwolle, Utrecht, Apeldoorn, Breda, Enschede, Almere, Den Bosch en Tilburg relatief moeilijk aan dergelijk personeel te komen. In al deze gemeenten is meer dan de helft van de vacatures voor de energietransitie onvervulbaar. Hoewel de vestigingsplaats van een filiaal voor bedrijven die in meer gemeenten – of zelfs landelijk – zijn gevestigd niet leidend hoeft te zijn, duidt dit op een hoge krapte.

Ook lopen de tekorten per type specialist binnen de aan de energietransitie gerelateerde beroepen uiteen. Voorbeelden van zeer krappe beroepen zijn installatiemonteurs voor dakwerk, sanitair, verwarming, gas- en waterleiding, werkvoorbereiders en calculators voor zowel installatietechniek als voor grond- weg en waterbouw en isoleerders van muren, daken en vloeren van woningen en kantoren en monteurs van elektriciteitsnetten. Anderzijds zijn er in deze groep ook ruime beroepen volgens onze indicator, zoals technologisch milieudeskundigen.

Zzp’ers grijpen hun kans

Met de hoge personeelstekorten grijpen zzp’ers hun kans. Zo neemt het aantal zelfstandige bouwinstallateurs rap toe. In deze groep werden in de eerste drie kwartalen van 2022 ruim 3400 nieuwe ‘bedrijven met 1 werkzame persoon of minder’ opgericht, waar dit er in dezelfde periode een jaar eerder nog ruim 2600 waren. De groeiperspectieven van werk rondom de energietransitie helpen daarbij.

Zelfstandigen noemen de autonomie en de financiële verbetering als belangrijke redenen om zelf te gaan ondernemen, zo blijkt uit onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw. De keerzijde van de sterke groei in de markt is dat de kwaliteit van het werk soms te wensen over kan laten. Zo waarschuwde branchevereniging Techniek Nederland vorig jaar op BNR voor een toename van de gevallen van ondeugdelijk werk, bijvoorbeeld in relatie tot de installatie van zonnepanelen. Door de grote personeelstekorten is daarbij nauwelijks tijd voor opleiding en scholing en kan gevaarlijke situaties in de hand werken. Daarbij werkt versterkend dat er geen wettelijke kwaliteitseisen aan installateurs van zonnepanelen worden gesteld.

Nieuw actieplan aanstaande

Het tekort aan personeel in relatie tot de energietransitie dient zich al langere tijd aan en tot dusverre is het niet geluk een ommekeer te bewerkstelligen. Vanuit het ministerie van Economische Zaken is dan ook een ‘Actieplan Groene en Digitale banen’ in de maak, waarin ingezet zal worden op onder meer het verhogen van de instroom en behoud van personeel, evenals op automatisering om de productiviteit te verhogen.

Ook in het Aanvalsplan Techniek, dat door diverse brancheverenigingen samen met VNO-NCW en MKB Nederland is gelanceerd, wordt ingezet op het efficiënter organiseren van werk, namelijk door robotisering en digitalisering. Het gebruik van robots is een belangrijke oplossing voor personeelstekorten bij technische beroepen. Zo kunnen drones ingezet worden voor onderhoud van gebouwen en infrastructuur, waarmee bijvoorbeeld warmtelekken ontdekt kunnen worden. Ook kunnen robots kruipruimten en riolen controleren, en daarmee handmatig werk gedeeltelijk vervangen.

Opleidingen en welzijn

Om de instroom van vakmensen te stimuleren kan het helpen opleidingen aantrekkelijker te maken. Het verlagen van het collegegeld voor mbo- en hbo-opleidingen in de techniek is hiervoor een van de middelen. Hoopgevend daarbij is dat het aantal vmbo’ers dat voor een technisch profiel heeft gekozen flink is gestegen, zo schreef dagblad Trouw onlangs. Daarnaast is het mede om werknemers binnen de technische sectoren vast te houden van belang om de aantrekkingskracht van banen te verhogen, bijvoorbeeld door meer in te zetten op welzijn van werknemers – zoals op het vlak van veiligheid – en het flexibiliseren van arbeidstijden. Dit laatste kan er tevens toe leiden dat meer vrouwen voor een technisch beroep kiezen.

Voorlopig is het arbeidstekort nog niet opgelost en is nieuwe instroom nog beperkt. Voor nu betekent het dat er vooral veel winst valt te behalen door efficiënter te gaan werken en in te zetten op de digitale transformatie van de gehele keten, al dan niet met de inzet van slimme robots.

Tekorten deels structureel

Zelfs bij de huidige afkoeling van de economie stelt de krappe arbeidsmarkt duidelijke beperkingen aan economische activiteit. Wij verwachten dat de arbeidsmarkt de komende jaren krap blijft. Ten eerste is dit een gevolg van het beperkte aanbod van nieuwe arbeidskrachten. Zo is de netto arbeidsparticipatie historisch hoog, en zorgt de vergrijzing van de samenleving voor uitstroom uit de beroepsbevolking. Daarnaast zijn werkgevers in de huidige markt terughoudend werknemers te laten gaan, wat tot zogenoemd ‘labour hoarding’ leidt, wat de zij-instroom naar banen voor de energietransitie kan bemoeilijken. Het is ook de overheid die bijdraagt aan de algemene krapte naar personeel. In het Coalitieakkoord staan veel plannen die om grote inzet van arbeid vragen.

Toch biedt de toename van het aantal baanwisselaars hoop. In het derde kwartaal van 2022 had 5 procent van de werknemers een andere baan in vergelijking met het kwartaal ervoor, blijkt uit gegevens van het UWV. Die toegenomen dynamiek kan, zeker als banen rondom de energietransitie aantrekkelijker worden gemaakt, een deel van de oplossing bieden.

Doordat de krapte op de arbeidsmarkt dus naar verwachting deels structureel zal zijn, is het van belang om verder te kijken vanuit welke relatief ruimere beroepen een overstap naar een van de energietransitie-beroepen gemaakt kan worden. Het UWV heeft hier een eerste voorzet voor gedaan door het in kaart brengen van zogenoemde overstapberoepen. Ook wij zijn bezig met onderzoek rondom dit thema en zullen hier in de loop van het jaar meer over publiceren.