Het lijkt erop dat steeds meer bedrijven de urgentie van klimaatneutraal werken inzien. Toch heeft slechts 34% van de 2.000 grootste bedrijven wereldwijd duurzaamheidsdoelstellingen concreet vastgelegd en publiekelijk gedeeld. Bovendien blijven de resultaten van deze plannen ver achter bij de uitgesproken ambities. Uit het Accenture-onderzoek ‘Accelerating global companies toward net zero by 2050’ blijkt dat 93% van deze bedrijven hun plannen in 2050 niet kunnen waarmaken. Hoogste tijd om duurzaamheid volwaardig te integreren in de bedrijfsvoering.

Door afspraken en regelgeving rondom de strategische klimaatdoelen van de Verenigde Naties (SDG’s) en klimaatakkoorden staat duurzaamheid hoog op de agenda in boardrooms. De huidige instabiele politieke en economische situatie met prijsschommelingen voor fossiele energie geeft nog een extra impuls bij het terugdringen van CO2-uitstoot. Inmiddels geeft 84% van de bedrijven aan meer te willen investeren in duurzaamheid. Dat is niet vreemd omdat uit eerder onderzoek van Accenture duidelijk blijkt dat organisaties die duurzaamheid in hun strategie integreren financieel beter presteren en meer positieve impact op stakeholders hebben.

Verder kijken dan uitstoot

De praktijk is echter weerbarstig. De resultaten van acties en plannen om klimaatneutraal te opereren, blijven ver achter bij de ambities. Slechts 7% van de 2000 ondervraagde bedrijven ligt momenteel op koers voor nul uitstoot in 2050. Zelfs in een scenario waarin bedrijven hun emissies in de jaren tot 2030 twee keer zo snel terugdringen als nu en daarna drie keer zo snel, zou 59% in 2050 nog steeds falen. Om echt te versnellen is het verstandig om naar de aanpak van de koplopers te kijken. In de praktijk kijken zij verder dan hun CO2-uitstoot. Klimaatneutraal opereren vraagt een breder perspectief. Deze groep gaat verder dan het stellen van doelen alleen, zij nemen duurzaamheid mee in elke aspect van hun processen en activiteiten.

Integraal onderdeel van de strategie

Nicole van Det, Country Managing Director Accenture Nederland, zegt hierover: “Bedrijven die wel op koers liggen, houden het niet bij beloften. Zij kiezen een intelligentere aanpak om écht stappen te zetten. Hun data over CO2, energie en uitstoot is even belangrijk als financiële of operationele informatie. Het is een integraal onderdeel van de dagelijkse besluitvorming. Zij stellen heldere doelen en sturen hun acties op basis van concrete data. Dit zorgt voor een doelgerichte, schaalbare aanpak. Door deze slimme, integrale aanpak te omarmen, moet het meer bedrijven, liefst alle, lukken in 2050 daadwerkelijk klimaatneutraal te zijn. Afwachten is geen optie.”

“Te midden van de wereldwijde economische, politieke en ecologische ontwrichting hebben meer bedrijven dan ooit tevoren publiekelijk toegezegd om rond 2050 grotendeels koolstofvrij te zijn. Deze verhoogde ambitie is bemoedigend, maar het is ook duidelijk dat een sterke versnelling van de emissiereductie nodig is” zegt Ingrid Kersten, Sustainability Lead Accenture Nederland. “Het gebruik van volwassen technologieën, zoals digitale en hernieuwbare energiebronnen, en het versnellen van de implementatie van baanbrekende oplossingen zoals waterstof, zal van cruciaal belang zijn. Het bereiken van net zero vereist diepgaande transformaties, omdat het gaat om het inbedden van duurzaamheid in alles wat organisaties doen.”

Over het onderzoek

Voor het onderzoek verzamelde Accenture data over de klimaatdoelstellingen van bedrijven in de G2000-lijst, die bestaat uit de 2000 grootste beursgenoteerde en privéondernemingen wereldwijd op basis van omzet. 675 bedrijven hadden Net Zero-doelstellingen aangekondigd (scope 1, 2 en 3 uitstoot). Vervolgens is de uitstoot van deze bedrijven van 2011 tot 2020 geanalyseerd. Hierbij zijn de bedrijven die niet minimaal 5 jaar rapporteerden uitgesloten. In totaal waren er 572 bedrijven die specifieke doelen hebben gedeeld en minimaal vijf jaar rapporteren in de vermelde periode. Tot slot is met de bestaande data een projectie voor de emissie in de komende 5 jaar gemaakt. Deze data is geaggregeerd tot regio en sectorniveau. Tot slot zijn alle gegevens met elkaar vergeleken.

Bedrijven zijn meer geld uit gaan geven aan milieu-investeringen. In 2021 bestond 14,2 procent van de totale investeringen van bedrijven uit milieu-investeringen. Negen jaar eerder was dat 3,7 procent. Dit blijkt uit de nieuwste cijfers van het CBS. In 2021 investeerden bedrijven voor 2,0 miljard euro in het milieu. Dat is 861 miljoen euro (30 procent) minder dan in 2020. In dat jaar piekten de milieu-investeringen; in totaal werd toen 2,9 miljard euro besteed aan het milieu. Deze piek hangt vooral samen met grote projecten zoals windmolenparken op zee die in de cijfers worden meegenomen zodra ze in gebruik worden genomen. Milieu-investeringen piekten eerder in 2015 en 2016. In beide jaren werd ongeveer 2 miljard euro geïnvesteerd in het milieu.

Het vijfjaarsgemiddelde van het milieuaandeel in de totale investeringen is sinds 1975 toegenomen van 3 procent naar ruim 12 procent in 2021. Vooral vanaf 2012 is het aandeel gegroeid.

Betere luchtkwaliteit en schonere energievoorziening

Van de totale milieu-investeringen door bedrijven in 2021 ging bijna 94 procent (1,9 miljard euro) naar voorzieningen die tot een betere luchtkwaliteit en een schonere energievoorziening moeten leiden. Het gaat hier om investeringen in bijvoorbeeld luchtfilters, katalysators, windmolens en zonneparken.

Voor een betere waterkwaliteit is 55 miljoen euro uitgegeven in 2021, bijvoorbeeld aan installaties voor het zuiveren van afvalwater. Ook werd 55 miljoen euro besteed aan de bestrijding van bodemverontreiniging, 9 miljoen euro aan het beperken van geluidhinder, 7 miljoen euro aan het verwerken van afval en 4 miljoen euro aan het voorkomen of beperken van aantasting van natuur en landschap.

Energiebedrijven grootste milieu-investeerders

In 2020, het meest recente jaar met cijfers over milieu-investeringen per bedrijfstak, deden de energiebedrijven veruit de meeste milieu-investeringen. Andere grote investeerders waren de chemie, de aardolie-, de voedingsmiddelen- en de metaalindustrie. Samen waren deze vijf bedrijfstakken goed voor 96 procent van de totale milieu-investeringen in dat jaar.

Een snellere uitvoering van de bestaande plannen én formulering van aanvullend beleid zijn nodig om het Nederlandse klimaatdoel in 2030 te halen. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord een flink pakket aan klimaatmaatregelen aangekondigd. Deze plannen leveren extra reductie op, maar de geraamde daling van de broeikasgasemissies in 2030 loopt nog niet in de pas met de aanscherping van de doelstelling van 49 naar 55 procent emissiereductie in 2030 ten opzichte van 1990. Daardoor is de afstand tot het doel in het afgelopen jaar groter geworden, terwijl de tijd om het doel te halen korter wordt. Dat blijkt uit de Klimaat- en Energieverkenning 2022 (KEV).

Op basis van concreet uitgewerkt (vastgesteld en voorgenomen) beleid is in 2030 de geraamde emissie 39 tot 50 procent lager dan in 1990. Vanwege onzekerheden zit hier een bandbreedte in. Daarmee moet nog een afstand van 5 tot 16 procentpunt (ofwel 12 tot 36 megaton) overbrugd worden tot het doel van 55 procent emissiereductie in 2030. Een deel van de nog niet uitgewerkte plannen (geagendeerd beleid) uit het Coalitieakkoord kan in 2030 voor 5 à 6 megaton extra emissiereductie zorgen. Hieronder vallen maatwerkafspraken met grote uitstoters, productie van groene waterstof in de industrie, normering van de hybride warmtepomp, prestatieafspraken met woningcorporaties en verduurzaming van maatschappelijk vastgoed.

Belangrijk deel klimaatplannen nog onvoldoende uitgewerkt

Daarnaast is een deel van de klimaatplannen nog onvoldoende uitgewerkt om een effect op emissies te kunnen berekenen. Hieronder vallen onder meer Betalen naar Gebruik voor personen- en bestelauto’s, aanpassingen aan de energiebelastingen, het samenhangend pakket verduurzaming glastuinbouw en het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG; gericht op opgaven in het landelijk gebied, waaronder terugdringen van stikstofuitstoot). Dit deel van de klimaatplannen zou, uitgaande van eerdere reductie-inschattingen van het kabinet, hooguit 10 megaton extra emissiereductie kunnen opleveren. Ook hiermee wordt het klimaatdoel niet met voldoende zekerheid gehaald. Tot slot wordt over verschillende beleidsplannen in de Europese pakketten Fit for 55 en REPowerEU nog onderhandeld door de Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten. Deze plannen scheppen naar verwachting aanvullende opgaven voor de Nederlandse overheid en daaruit voortvloeiend beleid kan op termijn extra emissiereductie opleveren.

Lange doorlooptijden maken uitvoering urgent

Concretisering en uitvoering van klimaatplannen is urgent om doelen tijdig te kunnen halen. Grote infrastructurele projecten hebben een lange doorlooptijd, onder meer vanwege de noodzakelijke aanpassing van wet- of regelgeving en het doorlopen van vergunningenprocedures. Zo gaat de KEV er vanuit dat bijna de helft van de geplande 10,7 GW extra wind op zee pas na 2030 opgeleverd zal worden. Verschillende plannen voor de elektriciteitssector, zoals nog meer wind op zee, de bouw van nieuwe kerncentrales, subsidie voor CO2-vrije gascentrales en het langer openhouden van de kerncentrale in Borssele, zullen pas na 2030 hun vruchten afwerpen (soms al in de eerste jaren na 2030). Uitvoering van deze plannen draagt wél bij aan het uiteindelijke doel van klimaatneutraliteit in 2050.

Knelpunten voor uitvoering klimaatbeleid

Ook knelpunten op het gebied van arbeidsmarkt, vergunningverlening, grondstoffentoevoer en netcapaciteit manifesteren zich nadrukkelijk als obstakel voor de uitvoering van klimaatbeleid. De realisatie van duurzame energieprojecten staat onder druk doordat bovengenoemde beperkingen verweven zijn met andere beleidsdossiers. Zo zien netbeheerders de productie van 35 terawattuur zon en wind op land in 2030 als maximaal haalbaar op het huidige elektriciteitsnet, een beperking die overigens in de KEV-raming is meegenomen. Het is belangrijk dat het kabinet zich inspant via wet- en regelgeving om de randvoorwaarden te scheppen die noodzakelijke investeringen mogelijk maken.

Emissiereductie door hogere energieprijzen

De KEV wordt dit jaar uitgebracht in een context met grote onzekerheden. De geopolitieke spanningen door de oorlog in Oekraïne zorgen voor onrust en schaarste op de energiemarkten en het is onduidelijk hoe lang de ongekend hoge energieprijzen van het afgelopen jaar zullen aanhouden. Cijfers van het CBS en de Emissieregistratie tonen dat de Nederlandse broeikasgasemissie in de eerste helft van dit jaar onder invloed van de hoge energieprijzen en een zacht en zonnig voorjaar 9 megaton lager lag dan in 2021. Door de hoge gasprijzen gebruiken de chemische industrie en raffinage fors minder aardgas en hebben diverse bedrijven energie-intensieve installaties deels of volledig stilgelegd. De glastuinbouw schakelt over naar minder energie-intensieve teelten en in de gebouwde omgeving wordt minder gas verstookt.

De energieprijzen liggen na 2025 waarschijnlijk lager dan afgelopen zomer, maar zullen in 2030 naar verwachting nog beduidend hoger zijn dan in het verleden werd aangenomen. De ontwikkeling van de energieprijzen heeft invloed op de uitkomst van de ramingen. Ongeveer de helft van de 4 megaton hogere emissiereductie in deze KEV, vergeleken met de KEV 2021, is toe te schrijven aan de hogere energieprijzen. De hogere prijzen in 2030 zorgen naar verwachting voor minder energieverbruik in de glastuinbouw, de industrie en gebouwde omgeving. De in Fit for 55 aangekondigde aanscherping van het emissieplafond van het Europese handelssysteem ETS ligt nog niet vast, maar de markt anticipeert er al wel op. De bijbehorende hogere prijs van emissierechten is in deze KEV meegenomen.

Meer energiebesparing nodig

Ondanks een lager energieverbruik in 2030 zal Nederland de twee Europese doelen voor energiebesparing uit de Europese Energie Efficiëntie Richtlijn in de KEV-raming niet of ternauwernood halen. Tegelijkertijd wordt in het kader van Fit for 55 en REPowerEU in Europa onderhandeld over het verhogen van deze doelen voor energiebesparing.

Verduurzaming warmtevoorziening blijft achter

In 2030 zal volgens de KEV 85 procent van de elektriciteit hernieuwbaar zijn. Dat is 11 procentpunt meer dan de raming van vorig jaar, vooral dankzij extra windparken op zee. Het aandeel hernieuwbare warmte stijgt daarentegen naar verwachting slechts van 8 procent nu naar 14 procent in 2030. Dit groeitempo ligt beduidend lager dan wat de Europese Hernieuwbare Energie Richtlijn voorschrijft.

KEV als verantwoordingsinstrument

De Klimaatwet schrijft een jaarlijkse publicatie van de Klimaat- en Energieverkenning voor als één van de verantwoordingsinstrumenten van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid. De KEV wordt gerealiseerd door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in nauwe samenwerking met TNO, CBS en RIVM, en met bijdragen van RVO en WUR.

Klimaatminister Rob Jetten heeft vandaag namens het kabinet de Klimaatnota aangeboden aan de Tweede Kamer. Op korte termijn daalt de uitstoot van broeikasgassen in Nederland hard, waardoor het naar uitziet dat het Urgendadoel dit jaar wordt gehaald. Tegelijkertijd heeft het kabinet nog huiswerk te doen om de ambities op de langere termijn te bereiken. Daarom zet het kabinet in op aanscherping en versnelling van het klimaatbeleid en voortvarende uitvoering van bestaande klimaatplannen.

Voortgang klimaatdoelen

Klimaatdoel 2030

Het kabinet heeft in het coalitieakkoord een flink pakket aan klimaatmaatregelen aangekondigd. Deze plannen leveren extra reductie op, maar de geraamde daling van de broeikasgasemissies in 2030 loopt nog niet in de pas met de aanscherping van de doelstelling van 49 naar 55 procent emissiereductie in 2030 ten opzichte van 1990. Op basis van het huidige beleid is de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 met 41-52% verminderd. Daarbij past de kanttekening dat het kabinet verwacht dat de daadwerkelijke emissiereductie in 2030 hoger ligt. Dat komt omdat een deel van het in het coalitieakkoord aangekondigde klimaatbeleid en beleid dat voorkomt uit de Europese klimaatonderhandelingen nog niet ver genoeg is uitgewerkt en daardoor nog niet is meegenomen in de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving. Desondanks zet het kabinet in op aanscherping en versnelling van het klimaatbeleid, zodat de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met ten minste 55% is verminderd.

Urgendavonnis

De uitstoot van de Nederlandse economie is dit jaar hard gedaald. Ten opzichte van vorig jaar is de uitstoot met gemiddeld 10% procent gedaald in de eerste helft van dit jaar. Dit betekent dat het er naar uitziet dat de doelstelling die voortkomt uit het Urgendavonnis – 25% broeikasgasreductie ten opzichte van 1990 – dit jaar wordt behaald.

Minister Jetten: “Met iedere klimaatraming zien we dat de uitstoot van broeikasgassen verder terugloopt. We zijn dus op de juiste weg, maar de cijfers laten ook zien dat we de klimaatdoelen nog niet gaan halen. Er moet dus meer gebeuren en het moet bovendien sneller. Eén ding staat voor mij als klimaatminister als een paal boven water: we zullen doen wat nodig is om de klimaatdoelen in 2030 te halen en Nederland klaar te maken voor een duurzame toekomst. Dat is de enige manier om grote of zelfs onomkeerbare schade door klimaatverandering te voorkomen en toekomstige generaties een leefbare planeet te bieden. De besluiten die daarvoor nodig zijn bereiden we de komende tijd voor.”

Van ambitie naar actie

De klimaatplannen van het kabinet zijn onverminderd ambitieus. Dat is onder meer bevestigd door de Raad van State en het Planbureau voor de Leefomgeving. Om de ambities waar te maken komt het aan op voortvarende uitvoering van de klimaatplannen. Daarom wil het kabinet zijn klimaatactie langs vier lijnen versnellen. Allereerst door op volle kracht door te gaan met de uitwerking van reeds aangekondigd klimaatbeleid, zoals het Klimaatfonds en het Klimaatburgerberaad, en waar mogelijk te versnellen. Ook wordt belangrijke wet- en regelgeving voor de klimaat- en energietransitie, zoals bijvoorbeeld de Warmtewet en de Energiewet, de komende tijd aangepast. Daarnaast bereidt het kabinet door middel van een groot interdepartementaal beleidsonderzoek nieuwe maatregelen en aanscherpingen op het klimaatbeleid voor. In het voorjaar komen al deze sporen samen en besluit het kabinet over een stevig maatregelenpakket dat erop gericht is dat Nederland in 2030 60% minder broeikasgassen uitstoot in vergelijking met 1990. Het kabinet mikt bewust hoger dan 55%, zodat de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met minimaal 55% is verminderd. Tot slot zal het kabinet zich ook in internationaal verband, zoals op de Klimaattop in Egypte, inzetten voor concrete klimaatambitie, inclusief het binnen bereik houden van het 1,5°C-doel en meer en betere toegang tot klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden.

Wetenschappelijke Klimaatraad

Het kabinet heeft vandaag tevens bekend gemaakt dat het per koninklijk besluit een wetenschappelijke klimaatraad instelt die het klimaatbeleid gaat beoordelen en erover adviseert. Met dit besluit kan op korte termijn en door middel van een open sollicitatieprocedure worden gestart met het werven van de voorzitter.