Duurzame energie opslaan voor later gebruik, om piekbelasting te voorkomen of om zelfs autonoom te ondernemen zonder een aansluiting op het stroomnet. Duurzame energieopslagsystemen maken het mogelijk. In Nederland is er een nieuwkomer op de markt: Voltbanq. Het bedrijf is de exclusieve dealer van de Duitse startup Voltfang, dat energieopslagsystemen produceert van second-life batterijen.

Accu’s van elektrische auto’s moeten regelmatig al na vijf jaar vervangen worden. Vaak hebben ze dan nog een restcapaciteit van ruim 70 à 80%. Voltfang vindt het onacceptabel dat deze batterijen worden afgedankt en geeft ze dan ook een tweede leven in haar duurzame energieopslagsystemen. De batterijen worden in deze stationaire systemen veel minder belast dan in elektrische auto’s. En dankzij het intelligente laad- en ontlaadproces leveren de batterijen nog vele jaren het gewenste vermogen. Niet voor niets bieden Voltfang en de Nederlandse dealer Voltbanq een garantie van 10 jaar op de opslagcapaciteit.

Uniek en maatwerk systeem

Wat de producten van Voltfang en Voltbanq uniek maakt, is het maatwerk energiebeheersysteem (EBS). Dit EBS wordt klant-specifiek geschreven. Op basis van bijvoorbeeld de weersvoorspellingen, de waarde van energie op de beurs of de piekvraag naar energie, wordt een specifieke laad-/ ontlaadprocedure geschreven en geïmplementeerd. Wat de strategie van de klant ook is, Voltfang past het EBS aan op de specifieke eisen en wensen.

Slim omgaan met schaarse grondstoffen

De aanleiding om second-life batterijen te gebruiken in de duurzame energieopslagsystemen, is vooral het gebrek aan goede recyclingsmogelijkheden voor deze batterijen. In Duitsland rijden er naar verwachting in 2030 al ongeveer 15 miljoen elektrische voertuigen. Het recyclen van de accu’s van al deze auto’s is een duur en inefficiënt proces waarbij veel waardevolle grondstoffen verloren gaan. Grondstoffen die toch al schaars zijn, zoals lithium. De wereldwijde reserves van deze grondstof nemen in hoog tempo af. In de toekomst zal dit zelfs leiden tot knelpunten in de elektromobiliteit. Hoog tijd dus om zorgvuldiger gebruik te maken van deze accu’s, vindt Voltfang.

Alternatief voor vol elektriciteitsnet

Of je nu opzoek bent naar een manier om bij uitval je bedrijf van noodstroom te garanderen, piekbelasting te voorkomen of om energie van de zonnepanelen op je bedrijfspand op te slaan: de Voltfang energieopslagsystemen zijn veelzijdig inzetbaar. De systemen zijn beschikbaar in batterijmodules van 32 tot 300 kWh voor commerciële toepassingen, maar ook in pakketten van 1 MWh tot praktisch elke gewenste capaciteit voor industriële applicaties. Door het overvolle elektriciteitsnet is terugleveren van energie vaak niet mogelijk. Veel ondernemers zien daarom af van het plaatsen van zonnepanelen op hun bedrijfspand. Maar met een opslagsysteem zoals van Voltfang, wordt dat commercieel toch aantrekkelijk.

Vriendelijk voor milieu en gebruiker

In Duitsland draait nu al een pilotproject bij Aldi supermarkten. Daar worden de oplaadsystemen niet alleen ingezet ter optimalisatie van hun eigen energieopwekking, maar in de toekomst ook voor het opladen van de elektrische auto’s van supermarktbezoekers. Niet alleen vriendelijk voor het milieu, maar ook vriendelijk voor de gebruiker.

Bezorgde studenten en betrokkenen van onder meer End Fossil Occupy Utrecht (EFO Utrecht) protesteren vandaag op de Universiteit Utrecht. Zij bezetten een ruimte in het Minnaertgebouw en hebben een manifest opgesteld waarin ze een toegankelijke universiteit eisen die alle banden met de fossiele industrie verbreekt. Ze geven aan dat de bezetting drie dagen kan duren, van 8 tot en met 10 mei.

Het College van Bestuur begrijpt en deelt de zorgen van de aanwezigen en heeft hen uitgenodigd tot een gesprek. “Dit protest toont de betrokkenheid van onze gemeenschap bij de klimaatcrisis en onze duurzaamheidsagenda”, aldus Anton Pijpers, voorzitter van het College van Bestuur. “Daarnaast maakt het zichtbaar dat studenten en medewerkers bezorgd zijn over de toekomst. Die zorgen voel ik ook. We zijn het erover eens dat er een klimaatcrisis is en dat actie nodig is. Hierover spreek ik ook regelmatig met onze wetenschappers en studenten.

“Als universiteit hebben we een belangrijke rol, omdat we helpen nieuwe kennis en mogelijke oplossingen te ontwikkelen. Dat levert soms ook dilemma’s op. We gaan graag in gesprek met de aanwezigen in het Minnaertgebouw. De afgelopen weken ging End Fossil Occupy Utrecht niet in op eerdere uitnodigingen tot een gesprek van onze kant. We hopen dat dit nu wel gebeurt.”

Duurzaamheid en discussie over samenwerking met fossiel

“We vinden het bij de Universiteit Utrecht belangrijk om bij te blijven dragen aan een duurzame wereld. Om die reden is duurzaamheid één van de vier onderzoeksthema’s waar wij ons op richten en is het een belangrijk thema in ons onderwijs. Onze wetenschappers maken niet alleen inzichtelijk hoe groot de klimaatcrisis is en kan worden, maar dragen ook bij aan oplossingen om de klimaatverandering tegen te gaan. Daarnaast zijn we constant bezig onze eigen bedrijfsvoering verder te verduurzamen. Omdat we het thema zo belangrijk vinden, was duurzaamheid ook het thema van onze Dies Natalis in maart.

Momenteel is er veel discussie over de vraag of universiteiten zouden moeten samenwerken met de fossiele industrie, en zo ja, onder welke voorwaarden. Daarom organiseren we een serie bijeenkomsten over die vragen. De eerste bijeenkomst vond eind maart plaats en de volgende is op 15 mei. Naast studenten, medewerkers en vertegenwoordigers van groepen als EFO Utrecht en Scientists4Future nemen leden van de medezeggenschap en het College van Bestuur deel. Zij gaan de opbrengsten gebruiken in toekomstige beleidskeuzes, bijvoorbeeld afwegingskaders voor samenwerkingen. Het doel is dat er voor de zomer van 2023 een concept-besluit is.”

Transparantie

“Lopende onderzoeksprojecten in samenwerking met fossiele bedrijven richten zich op het ontwikkelen van kennis om de energietransitie te versnellen, fossiel zo snel mogelijk uit te faseren, en verdere CO2-emissies te vermijden. We willen transparant zijn over welke samenwerkingen er zijn, en over de inhoud en financiering van deze samenwerkingen. We werken eraan om deze informatie in de loop van mei 2023 beschikbaar te maken.”

Foto: Anton Pijpers (voorzitter College van Bestuur Universiteit Utrecht) in gesprek met bezorgde studenten van de bezetting van het Minnaertgebouw.

De Europese Commissie heeft onlangs een plan gepresenteerd om de beschikbaarheid van belangrijke grondstoffen voor onder meer windmolens, batterijen en zonnepanelen veilig te stellen. Wat zijn de belangrijkste voorstellen in deze Critical Raw Materials Act (CRM Act)? En wat betekent dit voor Nederlandse bedrijven? In dit artikel geven we antwoord op een aantal veelgestelde vragen.

Wat is de aanleiding?

Voor de productie van windmolens, batterijen en zonnepanelen zijn zeldzame metalen en mineralen nodig. Door de energietransitie zal de vraag naar deze grondstoffen sterk toenemen. Zo verwacht de commissie bijvoorbeeld dat de vraag naar lithium tot 2050 zal vertwintigvoudigen. Het overgrote deel van de grondstoffen komt op dit moment uit China. Met de CRM Act wil de Europese Commissie de afhankelijkheid van andere landen verkleinen.

Wat staat er in de CRM Act?

De CRM Act stimuleert bedrijven op een duurzame en verantwoorde manier om te gaan met grondstoffen. Aan de bestaande lijst van kritieke grondstoffen worden strategische grondstoffen toegevoegd die nodig zijn voor groene, digitale, defensie- en ruimtetoepassingen. Deze lijst zal regelmatig worden geüpdatet.

Daarnaast staat in het voorstel dat ten minste 10 procent van de groeiende vraag naar grondstoffen in de nabije toekomst uit eigen bodem moet komen. Voor lithium wordt gekeken naar mijnbouwprojecten in Zweden, Frankrijk en Portugal. Kobalt komt in de toekomst uit Zweden en Finland. Ook stelt de commissie dat 15 procent van de grondstoffen in de toekomst gerecycled moet zijn en dat de Europese Unie 40 procent van de grondstoffen zelf moet kunnen verwerken in fabrieken. Verder wil de Europese Commissie de samenwerking met andere landen versterken. Zo staan samenwerkingen met Chili, Brazilië, Canada en Kazachstan op de planning.

Wat betekent dit voor bedrijven en voor internationale investeringen en handel?

Deze wet zal gunstige gevolgen hebben voor bedrijven die actief zijn in de productie en verwerking van kritieke grondstoffen in de EU. Er worden strengere eisen gesteld aan Europese vergunningen, maar tegelijkertijd worden de vergunningsprocedures efficiënter en zal de toegang tot financiering verbeteren. Hierdoor kunnen bedrijven meer kapitaal aantrekken om te innoveren. Ook worden audits uitgevoerd op waardeketens om duurzame en verantwoorde praktijken te bevorderen. Dit kan bijdragen aan de reputatie en concurrentiepositie van bedrijven.

Voor internationale investeringen en handel kan deze wetgeving ook van belang zijn, aangezien de EU een belangrijke speler is op het gebied van de productie en verwerking van kritieke grondstoffen. De wetgeving kan bijdragen aan een gelijk speelveld voor bedrijven uit verschillende landen en de duurzaamheid en verantwoordelijkheid van waardeketens bevorderen. Het kan ook leiden tot nieuwe kansen voor investeerders die zich willen richten op de ontwikkeling van strategische projecten in de EU.

Waarom is internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO) relevant bij de voorbereiding op de CRM Act?

In de CRM Act worden de ‘OESO-richtlijnen voor Due Diligence’ en de ‘VN-richtlijnen voor het Bedrijfsleven en Mensenrechten’ genoemd als specifieke voorwaarden waaraan strategische projecten moeten voldoen. Het voorstel sluit ook aan bij andere wetgeving met betrekking tot kritieke grondstoffen. Een voorbeeld is de Conflictmineralenverordening, die importeurs van tin, tantaal, wolfraam en goud (3TG) verplicht om due diligence-beleid op te zetten en uit te voeren om mensenrechtenschendingen te voorkomen.

Hoe kunnen de IMVO-convenanten voor de Metaalsector en Hernieuwbare Energiesector bedrijven helpen om zich voor te bereiden?

De IMVO-convenanten voor de Metaalsector en Hernieuwbare Energiesector zijn gebaseerd op dezelfde OESO- en VN-richtlijnen als de Critical Raw Materials Act. De convenanten hebben als doel om respectievelijk de metaal- en energiebranche te verduurzamen en om maatschappelijk verantwoord ondernemen te bevorderen. Ze bieden bedrijven belangrijke tools en templates om aan deze vereisten te voldoen. Zo worden bedrijven geholpen bij het in kaart brengen van hun waardeketen en bij het identificeren van risico’s op het gebied van mensenrechten, arbeidsomstandigheden en milieu. Daarnaast biedt het convenant tools om deze risico’s aan te pakken en om duurzaamheid in de keten te bevorderen. Hierdoor kunnen bedrijven beter inspelen op de veranderende wet- en regelgeving op het gebied van strategische grondstoffen en zijn zij beter voorbereid op toekomstige ontwikkelingen.

‘De klimaatplannen van het kabinet lijken gebalanceerd; enerzijds extra verplichtingen, anderzijds extra ondersteuning. Om de klimaatdoelen voor 2030 te halen is het tegelijkertijd het allerbelangrijkste om volledig de focus te leggen op de uitvoering van alle randvoorwaarden die nodig zijn: vergunningen en energie-infrastructuur. Wel hangt veel ondernemers een grote verhoging van de energiebelasting op gas boven het hoofd, terwijl zij veelal buiten hun schuld nog niet van het gas af kunnen.’ Dat zeggen VNO-NCW en MKB-Nederland in een eerste reactie op de klimaatplannen van minister Jetten.

De ondernemersorganisaties gaan de plannen nu eerst nader bestuderen en in detail bespreken met hun leden. Dan maken ze de balans op. Op onderdelen lijkt het Klimaatpakket gebalanceerd. Zo komen er bijvoorbeeld extra middelen voor de SDE++, waterstof, verduurzaming van het mkb, het zogeheten 6e cluster en de glastuinbouw en voor het aanjagen van de markt van tweedehands elektrische auto’s. Ook het extra bijmengen van biobrandstoffen is een effectieve maatregel, evenals de uitbouw van de maatwerkafspraken met de grote basisindustrie. Zorgen zijn er over o.a. een nieuwe CO2-norm voor woon-werkverkeer en de voorgenomen verhoging van de energiebelasting op gas, die in potentie veel (maak)bedrijven verspreid over het land, stevig raakt.

Draagvlak

Ingrid Thijssen, voorzitter VNO-NCW: ‘Vrijwel alle bedrijven hebben verduurzamingsplannen en velen staan op het punt om de investeringsbeslissingen daarvoor te nemen. Zij willen dan overstappen op waterstof of elektriciteit of hun CO2-uitstoot gaan afvangen. Maar het kost vele jaren om een vergunning te krijgen of op het elektriciteitsnet terecht te kunnen. Infrastructuur voor waterstof of de opslag van CO2 duurt ook nog vele jaren. Het voor elkaar krijgen daarvan is in praktijk een gigantische en zwaar onderschatte uitvoeringsoperatie, die ook nog eens versneld moet worden. De volle aandacht van de overheid moet daar dan ook naar toe. Hogere lasten via de energiebelasting op gas terwijl ondernemers nog niet van het gas af kunnen, hebben slechts tot gevolg dat zij die kosten door moeten zetten in de prijzen voor consumenten of hun productie en daarmee de CO2-uitstoot verplaatsen naar het buitenland. Het ondermijnt ook het draagvlak onder ondernemers die graag willen vergroenen, maar dat in praktijk helemaal niet kunnen.’

Lastenverzwaring

Jacco Vonhof, voorzitter MKB-Nederland: ‘Het kabinet denkt met de voorgenomen belastingverhoging op gas extra klimaatwinst te behalen. Een prijsprikkel als deze werkt echter uitsluitend als ondernemers een alternatief hebben en dat hebben velen niet. Dan is dit dus niets meer dan een gewone lastenverzwaring, die het kabinet ook al als structurele opbrengst inboekt. Het jaagt onze ondernemers zonder enige rechtvaardigheid verder op kosten, terwijl het de klimaatdoelen geen stap dichterbij brengt. We gaan het kabinet goed duidelijk maken dat we het beoogde effect van deze maatregel echt niet gaan halen. Je kunt wel beleid op beleid blijven stapelen, maar als dat in de uitvoering vastloopt, schieten we er niks mee op.’

Bespreken met leden

Komende tijd bespreken de ondernemersorganisaties de vele klimaatplannen van minister Jetten in detail met hun leden en daarna met het kabinet. Ook halen ze voorbeelden van problemen uit de uitvoeringspraktijk op die te ondervangen zijn met creatief beleid en door publiek-private samenwerking.